Türk hukukunda sağlık meslek mensuplarının (hekim, diş hekimi, eczacı vb.) mesleki
faaliyetleri nedeniyle karşılaşabilecekleri cezai ve hukuki soruşturmalara ilişkin özel bir
koruma ve usul rejimi getirilmiştir. Bu rejimin temeli, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel
Kanunu'nun Ek 18. Maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan "Sağlık Meslek
Mensuplarının Tıbbî İşlem ve Uygulamaları Nedeniyle Soruşturulması ve İdarice Ödenen
Tazminatın Rücu Edilmesine Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik" ile atılmıştır.
Bu düzenlemelerin amacı, mesleki uygulamalar sırasında kusuru olmadığı halde, tıbbın doğası
gereği ortaya çıkabilen olumsuz sonuçlar nedeniyle sağlık çalışanlarını haksız ve yıpratıcı
soruşturmalara karşı korumak, bilimsel ve hukuki ölçütlere göre değerlendirme yapılmasını
sağlamak ve böylece hekimlik mesleğinin icrasında bir tedirginlik oluşmasını önlemektir.
I. HUKUKİ DAYANAK: 3359 SAYILI KANUN EK 18. MADDE
“Yükseköğretim Kanununun 53 üncü maddesinde yer alan soruşturma usulüne tabi olanlar
hariç olmak üzere, kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşları ve vakıf üniversitelerinde
görev yapan hekim ve diş hekimleri ile diğer sağlık meslek mensuplarının sağlık mesleğinin
icrası kapsamında yaptıkları muayene, teşhis ve tedaviye ilişkin tıbbi işlem ve uygulamalar
nedeniyle yapılan soruşturmalar hakkında 2/12/1999 tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer
Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Soruşturma izni,
Sağlık Bakanlığı bünyesinde kurulan Mesleki Sorumluluk Kurulu tarafından verilir. Mesleki
Sorumluluk Kurulu, özel sağlık kurum ve kuruluşları ve vakıf üniversitelerinde görev yapan
hekim ve diş hekimleri ile diğer sağlık meslek mensupları bakımından il sağlık müdürlüklerinde
görevli başkan veya yardımcılarını da ön inceleme yapmak üzere görevlendirebilir. Soruşturma
izni verilmesine ilişkin 4483 sayılı Kanunun 7 nci maddesindeki süreler, iki kat olarak
uygulanır. Mesleki Sorumluluk Kurulunun kararlarına karşı Ankara Bölge İdare Mahkemesine
itiraz edilebilir.”
Ek 18. maddenin özü, sağlık meslek mensuplarının " sağlık mesleğinin icrası kapsamında
yaptıkları muayene, teşhis ve tedaviye ilişkin tıbbi işlem ve uygulamalar nedeniyle " nedeniyle
soruşturma açılabilmesi için bir "izne" bağlı bir sistem öngörmesidir. Bu maddeye göre:
✦ Kapsam: Maddeye göre soruşturma izni alınması gerekli sağlık mensupları şu şekildedir.
✦ Kamuda Görev Yapan Hekimler ve Diş Hekimleri
✦ Özel Sağlık Kurum ve Kuruluşunda Görev Yapan Hekimler ve Diş Hekimleri
✦ Vakıf Üniversitesinde Görev Yapan Hekimler ve Diş Hekimleri
✦ Diğer Sağlık Meslek Mensupları (Hemşire, Ebe, Eczacı, Diyetisyen vb.)
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na tabi olan üniversite hastanelerindeki hekim, diş
hekimleri ile diğer sağlık meslek mensuplarına dair ise 2547 SK 53/c ve devamındaki maddeler
uygulanır.
✦ İzin Şartı : Savcılık, bir sağlık meslek mensubu hakkında, mesleki faaliyetiyle ilgili olarak
kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermeden önce, ilgili sağlık meslek mensubunun bağlı
olduğu il sağlık müdürlüğüne başvurarak soruşturma izni talep etmek zorundadır.
II. MERKEZİ MEKANİZMA: MESLEKİ SORUMLULUK KURULU
Hastalar tarafından gelen şikayetler hakkında savcılar doğrudan soruşturma başlatamaz. İlgili
Savcılık, soruşturma konusuna dair izin talebinde bulunur. Talep, Sağlık Bakanlığı bünyesinde
oluşturulan Mesleki Sorumluluk Kurulu’na iletilir. Bu kurul, sürecin en kritik aşamasını
oluşturur.
✦ Kurulun Yapısı: Kurul, Kurul, Sağlık Bakanı tarafından belirlenen; Bakan yardımcısı,
Sağlık Hizmetleri, Kamu Hastaneleri, Hukuk Hizmetleri, Yönetim Hizmetleri genel müdürleri
veya yardımcıları, Profesör veya doçent unvanlı biri dâhilî, diğeri cerrahi branştan iki hekim
olmak üzere yedi üyeden oluşur.
✦ Kurulun Görevleri: Kurulun iki ana görevi vardır. Soruşturma izni verilip verilmemesine
karar vermek ve rücuya dair görevleri yerine getirmektir.
Yönetmeliğin 9. Maddesinde Soruşturma İzni:
“Soruşturma izni Kurulun; Cumhuriyet başsavcılığının sağlık meslek mensubu hakkında
4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre soruşturma
yapabilmesine izin vermesidir” şeklinde belirtilmiştir.
Yönetmeliğin 12. Maddesinde Rücu İstemi:
“Rücu istemi, kamu kurum ve (Değişik ibare:RG-5/6/2025-32921) kuruluşlarında görev yapan
sağlık meslek mensuplarının sağlık mesleğinin icrası kapsamında yaptıkları muayene, teşhis ve
tedaviye ilişkin tıbbi işlem ve uygulamalar sebebiyle idare aleyhine açılan davada mahkeme
kararına göre idarece ödenen meblağın; ancak kasten görevinin gereklerine aykırı hareket
etmek suretiyle görevini kötüye kullandığı kesinleşmiş ceza mahkemesi kararı ile tespit edilmesi
halinde ilgili sağlık meslek mensubundan tazminata konu olaydaki kusur oranı gözetilerek
Kurul tarafından belirlenen miktarının ödenmesinin istenilmesidir” şeklinde belirtilmiştir.
III. SORUŞTURMA İZNİ
Soruşturma izni Mesleki Sorumluluk Kurulunun; Cumhuriyet başsavcılığının sağlık meslek
mensubu hakkında 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine
göre soruşturma yapabilmesine izin vermesidir. Kurulun en önemli iki görevinden biri
soruşturma izni verilip verilmeyeceğine karar vermektir.
✦ Ön İnceleme Aşaması : Kurul, soruşturma izni değerlendirmesinden önce Yönetmeliğin
7. ve 8. maddelerine göre Ön İnceleme yapması veya yaptırması gerekmektedir.
Ön inceleme sırasında şikâyet konusunun münhasıran Kanun kapsamındaki sağlık
meslek mensuplarının tıbbî işlem ve uygulamalarına ilişkin olduğu tespit edilir ise
inceleme tamamlanarak rapor düzenlenir. Ön inceleme neticesinde hazırlanan raporun
karar vermeye yeterli olduğu değerlendirilir ise Kurul tarafından soruşturma izni
konusunda gerekçeli olarak bir karar verilir.
Kurul aydınlatılması gereken hususlar tespit ederse, bizzat veya ön incelemeyi yapan
aynı veya başka görevliler eliyle yeni bir inceleme yaptırabilir.
✦ Soruşturma İzni Hakkında Karar : Kurul, soruşturma izni konusundaki kararını
suçun öğrenme tarihinden itibaren ön inceleme dâhil en geç altmış gün içinde verir. Bu süre,
zorunlu hallerde otuz günü geçmemek üzere bir defa uzatılabilir.
Soruşturma izni hakkında Kurul, gerekçeli olarak karar verir. Uygulamada Kurul kararlarında,
şikayetçinin beyanı, sağlık meslek mensubunun savunması ile ön incelemeye dair uzman
görüşü ile soruşturma izni verilip verilmediğine dair karar sonucu görülmektedir.
Karara Karşı İtiraz Yolu : Soruşturma izni verilmesine ya da verilmemesine dair Kurul
kararı;
✦ İlgili Cumhuriyet başsavcılığına,
✦ Sağlık meslek mensubuna,
✦ Şikâyet edene,
İlgili İl Sağlık Müdürlüğü aracılığıyla gönderilir.
Soruşturma izni verilmesi halinde, ilgili sağlık meslek mensubu kararın tebliğinden itibaren
10 gün içerisinde Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edebilir.
Soruşturma izni verilmemesi kararına karşı, şikayet eden ve ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı
kararın tebliğinden itibaren 10 gün içerisinde Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz
edebilir.
İşleme koymama kararına karşı da şikayet eden kararın tebliğinden itibaren 10 gün içerisinde
Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edebilir.
IV. SORUŞTURMA İZNİ HAKKINDA YARGITAY KARARLARI
✦ Yargıtay 12. Ceza Dairesi 01.11.2022 Tarih E. 2020/5100 K. 2022/7814
Özel sağlık kuruluşunda görev yapan sanıklar hakkında, Mesleki Sorumluluk Ku
rulundan soruşturma izni istenmesi ve hukuki durumlarının buna göre değerlendi
rilmesi gerektiği gözetilmeden, yargılamaya devamla sanıklar hakkında yazılı şekil
de hüküm kurulması,
Kanuna aykırı olup, katılanlar vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldü
ğünden, hükmün sair yönler incelenmeksizin 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarın
ca halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK'un 321. maddesi gereğince isteme ay
kırı olarak BOZULMASINA, 01/11/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.”
✦ Yargıtay 12. Ceza Dairesi 03.07.2024 Tarih E.2023/6125 K. 2024/3608 K
“Müştekiye ait tüm tıbbi evrakların dosya arasına alınıp soruşturma dosyasının Sağlık
Bakanlığı bünyesinde kurulan Mesleki Sorumluluk Kuruluna gönderilerek sonucuna
göre soruşturma işlemlerinin yürütülmesi gerekirken sağlık meslek mensubu
şüpheliler ……….. bakımından soruşturma izni alınmadan verilen 06/01/2023 tarihli
kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı yapılan itiraz üzerine, soruşturmanın
genişletilmesine karar verilmesi yerine, yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet
görülmemiştir.”
✦ Yargıtay 12. Ceza Dairesi 23.01.2024 Tarih 2023/6751 E. 2024/328 K
“3.İnceleme konusu hükümde, özel sağlık kurumu statüsünde olan İ. A. Hastanesi'nde,
suç tarihinde kadın hastalıkları ve doğum uzmanı olarak görev yapmakta olan sanık
hakkında ilgili düzenleme gereği Mesleki Sorumluluk Kurulu'ndan soruşturma izni
alınmaksızın hakkında yazılı şekilde mahkumiyet hükmü kurulması Kanun’a aykırı
olup kanun yararına bozma talebi yerinde görülmüştür.”
Sonuç
3359 sayılı Kanun'un Ek 18. maddesi ve ilgili yönetmelik ile getirilen "soruşturma izni"
mekanizması, sağlık meslek mensupları için önemli bir güvence sağlamaktadır. Bu sistem,
mesleki uygulamaların öncelikle uzmanlardan oluşan bir kurul tarafından bilimsel ölçütlere
göre değerlendirilmesini, böylece haksız ve mesleki kaygıyla yapılan müdahalelerin önüne
geçilmesini amaçlar. Sağlık çalışanlarının, bu hukuki korumanın varlığından haberdar olması
ve herhangi bir soruşturma durumunda sürecin bu çerçevede işleyeceğini bilmesi, mesleki
pratikte özgüveni korumak açısından kritik öneme sahiptir.
