Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun dördüncü bölümünde Sınır Dışı Etme işlemi düzenlenmiştir. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK)’nun 52. Maddesinde “Yabancılar, sınır dışı etme kararıyla, menşe ülkesine veya transit gideceği ülkeye ya da üçüncü bir ülkeye sınır dışı edilebilir” hükmü düzenlenmiştir. Türkiye’de bulunan yabancıların sınır dışı işlemi ile “menşe ülkesi” ne transit gidebileceği ülkeye ya da üçüncü güvenli bir ülkeye sınır dışı edilebileceği düzenlenmiştir.
Sınır dışı işlemi ile Türkiye’ye girmek isteyen yabancıların “giriş-çıkış kapısından geri çevrilmesi”(refoulement) ile yabancıların “çıkmaya davet edilmesi” birbirlerinden farklıdır. Geri çevrilmesi konusu(refoulement), tahdit kodlarına dair diğer yazımızdan okuyabilirsiniz. Ülkemizde yabancıların tahdit kodu işlemi ile ülkeye girişleri belirli süreler ile engellenmektedir. Buna dair açılacak davalar ise tahdit kodu işleminin iptali konusunda açıklanmaktadır.
Sınır dışı kararı ile birlikte yabancılar hakkında genellikle idari gözetim kararı da verilmektedir. İdari gözetime itiraz konusu ilgili Sulh Ceza Hakimliğinde yapılmaktadır. İdari gözetimin şartları ve itiraz kanun yolu diğer yazımızda açıklanmaktadır.
Sınır dışı işlemi yapılacak yabancıların gönderileceği ülke konusunda:
1- Menşe Ülke
2- Transit Ülke
3- Üçüncü Ülke şeklinde kanunda üç seçenek düzenlenmiştir.
YUKK Uygulanmasına dair Yönetmeliğin 51. Maddesinde de yabancıların sınır dışı edileceği ülkenin tespitinde yabancının vatandaşlık durumu, gönderilmesi planlanan ülkenin ülkeye yabancının kabul edilip edilmeyeceği ve varsa gidebileceği üçüncü bir ülkeye ilişkin talebi göz önünde bulundurulmaktadır. Uygulamada özellikle yabancıların Türkiye’den ayrılarak üçüncü güvenli ülkeye gitme yöndeki taleplerinin idari kurumlarca olumlu karşıladığı görülmektedir. Sınır dışı işlemlerinin asıl konusunu oluşturan ise yabancıların menşe ülkesine sınır dışı (deport) uygulanmasına karar verilmesi durumunda oluşmaktadır.
Sınır dışı kararı, YUKK 53/1. Maddesi gereğince verilmektedir. Sınır dışı kararını, T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’nün talimatı üzerine veya re’sen valiliklerce alınmaktadır. Uygulamada yabancının bulunduğu ilgili valilik tarafından karar alınmaktadır. Sınır dışı kararları, ilgili yabancının dilinde yazılmakta ve karara dair itiraz ile dava yolları açıklanmaktadır.
Sınır dışı kararlarına dair İdare Mahkemesinde açılacak davaların kararın yabancıya tebliğinden itibaren 7 gün içerisinde açılması gerekmektedir. İdare mahkemelerinde ülkemizde dava süreleri 60 gün olmasına rağmen bu davalara özel olarak 7 gün süre belirlenmiştir. Yabancıların sınır dışı işlemi ile sonuçlarını iyi bir şekilde anlayarak dava açmak için hızlıca karar vermesi gerekmektedir.
Sınır dışı işlemine dair idare mahkemesine dava açılması halinde yabancıların sınır dışı işlemi dava sonucuna kadar uygulanmamaktadır. Dava süresince yabancının Türkiye’de kalmaya devam etmesi sağlanmaktadır. Yabancıların yasal temsilcisi vasıtasıyla dava açtığını YUKK 53/3. Maddesine göre davalı idareye bildirmesi gerekmektedir. Uygulamada idare mahkemesinde dava açıldığı, yabancı kişinin bulunduğu Geri Gönderme Merkezi’ne gidilerek dosyasına konulması ile sınır dışı işleminin dava sonuna kadar yabancının Türkiye’de kalması sağlanmaktadır.
Sınır dışı işlemine dair idare mahkemesince verilen kararların kesin olduğu düzenlemiştir. Bu sebeple davanın süresinde açılmaması yahut dava dilekçesi ve eklerinin detaylı olarak hazırlanması önem taşımaktadır.
Sınır dışı iptal davalarında, idare mahkemelerinde verilen kararlar kesindir. Mahkemesince karar verildikten sonra olağan yargılama aşamaları sonuçlanmıştır. Kesin olması sebebiyle idare mahkemesince karar ilgili valiliğe bildirildiğinde yabancının sınır dışı işlemine devam etmektedirler. Bu durumda, yabancının sınır dışı işlemi Anayasal haklarının özellikle yaşam hakkının ihlal durumunu oluşturma tehlikesi içerisinde ise Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılması değerlendirilebilir. Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvurulması, sınır dışı işlemini doğrudan durdurmayacaktır. Ancak Anayasa Mahkemesi’ne yapılacak bireysel başvuruda tedbir kararı istenerek yabancının sınır dışı işleminin durdurulmasına dair tedbir kararı verilmesi istenebilecektir.
Anayasa Mahkemesi İç Tüzüğü
Başvurucunun yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunduğunun anlaşılması üzerine, Bölümlerce esas inceleme aşamasında gerekli tedbirlere resen veya başvurucunun talebi üzerine karar verilebilir.
Sınır dışı işlemi ile başvuru yabancının yaşamının tehlikede olduğu, Anayasal haklardan yaşam hakkının ihlal edileceği değerlendirilerek tedbir kararı talep edilebilecektir.
Sınır dışı kararına dair açılan iptal davalarında tekrar belirtmek gerekir ki idare mahkemesince verilen kararlar kesindir. Mahkemesince karar verildikten sonra olağan yargılama aşamaları sonuçlanmıştır. Olağan kanun yolları sonrasında ise sadece yaşam hakkı ihlali oluşmaması adına yabancının sınır dışı kararı göz önünde bulundurularak Anayasa Mahkemesi ve sonrasında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi başvuru yolları değerlendirilebilecektir.
Sınır dışı kararlarının uygulanması halinde yaşam hakkı ihlali olabilecek yabancılar yönünden Anayasa Mahkemesi’nce tedbir kararı verilmemiş olması durumunda, AİHM’e başvurulabilecektir. Ancak AİHM- HUDOC (European Court of Human Rights) Fransa’dadır. Bu sebeple yapılacak başvuru ile sınır dışı işlemi durması için yapılacak başvurunun yapılması ile sonuçlanması süresinde yabancının sınır dışı işleminin uygulanma ihtimali yüksektir.
Sınır dışı işlemine dair AİHM’e yapılacak başvurunun faks ya da web sitesi aracılığıyla yapılması gerekecektir. Bu noktada Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılacak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nden kaynaklı başvuruların Türkiye’den olağan durumlarda posta yoluyla gerçekleştirildiğini belirtmek gerekir. Aynı şekilde AİHM-HUDOC’da başvurulara dair yazışmaları posta yoluyla yapmaktadır. Ancak yabancıların sınır dışı işleminin uygulanması Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 2. Maddesi kapsamında Yaşam Hakkı ihlali oluşturması durumunda faks ve web sitesi yolu ile başvurulması mümkündür.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İç Tüzüğü
Daire veya gerektiği takdirde, Bölüm Başkanı ya da işbu maddenin 4. fıkrası uyarınca görevlendirilen nöbetçi bir hâkim, taraflardan birinin ya da ilgili başka bir kişinin talebi üzerine veya resen, tarafların menfaati ya da yargılamanın uygun bir şekilde yürütülmesi için alınması gerektiğini düşündükleri ihtiyati tedbirleri taraflara bildirebilmektedirler.
Sınır dışı kararları, yabancıların menşe ülke, transit ülke veya üçüncü ülkeye gönderilmesi şeklinde valilikler tarafından verilen idari kararlardır. Bu idari kararlara dair idare mahkemesinde yedi gün içerisinde dava açılması gerekmektedir. Dava sürecinde yabancılar Türkiye’de kalmakta ve sınır dışı işlemi uygulanmamaktadır. Ancak idare mahkemesince verilen kararlar kesindir. İdare mahkemesince sınır dışı işlemi iptal edilmez ise karar uygulanmakta ve yabancılar sınır dışı edilmektedir. Olağan kanun yolları bu şekilde sona ermektedir. Yabancının insan hakları ihlaline uğramaması adına Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne tedbir talepli başvurmak mümkündür. İnsan hakları ihlali ihtimali olmaması durumunda ise tedbir talepleri kabul edilmeyecek ve sınır dışı kararı yine uygulanacaktır.
