İdari gözetim, güvenlik sebebiyle önleyici olarak alıkoyma amacıyla uygulanmaktadır. İdari gözetim, hapis cezasından farklıdır. İdari gözetim, yabancının suç işlemesi ile alakalı değildir. Bir yabancının, kapalı veya açık ceza infaz kurumlarında bulunması ile geri gönderme merkezlerinde bulunması birbirinden farklıdır.
1951 tarihli Mültecilerin Hukuk Durumuna Dair Cenevre Konvansiyonu, Türkiye’nin tarafı olduğu sözleşmedir. Sözleşmenin 9. Maddesinde devletlerin belirli şartlar beraberinde geçici tedbirler alabileceğini düzenlenmiştir. Uluslararası hukukta, idari gözetim geçici bir tedbir olarak istisnai şartlarda uygulanması yönünden kaynağını bu sözleşmeden almaktadır.
İdari gözetim kararı, Yabancılar Ve Uluslararası Koruma Kanunu ‘nun 57/2. maddesi gereğince; sınır dışı kararı verilen yabancılardan belirli durumda bulunanlar hakkında uygulanmaktadır.
Sınır dışı kararı verilenlerden:
İdari gözetim kararlarında en çok rastlanan sebep olarak kaçma ve kaybolma riski bulunması ileri sürülmektedir. Sınır dışı kararı verilen yabancının sınır dışının iptali amacıyla yedi gün içerisinde dava açması gerekmektedir. Valilikler sınır dışı kararı ile birlikte yabancılar hakkında idari gözetim kararı da vermektedir. Yabancıların sınır dışı kararları sonrasında adreslerinde bulunmaması riskine karşılık idari makamlar yabancıların geri gönderme merkezlerinde tutularak, dava açılmaması halinde kararın uygulanmasını sağlamaktadır.
Yabancıların Türkiye’ye yasal yollardan girmediği ya da yasal olarak kalması gereken süreden daha fazla kaldığı tespit edilmesi durumunda hakkında idari gözetim kararı verilerek geri gönderme merkezine gönderilmesine karar verilmektedir. Yabancıların Türkiye’ye yasal olarak girmemesi ve uluslararası koruma veya mülteci başvurusu olarak bilinen başvuruyu yapmaması halinde ülke içerisinde idari makamların bilgisi dışında bulunduğu değerlendirilerek idari gözetim kararı verilmektedir. Türkiye’ye yasal olmayan yollardan gelen yabancıların şartları var ise uluslararası koruma başvurusu yapabileceği ise diğer yazımızda anlatılacaktır.
Yabancıların Türkiye’ye yasal olarak gelmesi ve geçerli vizeleri olmasına rağmen uygulamada en çok karşılaşılan yasal süreler içerisinde ülkeyi terk etmemeleridir. Yabancıların Türkiye sınırlarında bulundukları sürelere dair idari makamlardan izin almaları gerekmektedir. Ancak yasal sürelerde ülkeyi terk etmeyen yabancıların vize ihlali olarak ifade edilen şekilde yasal süreleri aşarak Türkiye’de kalması durumunda haklarında idari gözetim kararı verilerek geri gönderme merkezlerine gönderilmesine karar verilmektedir.
Yabancıların Türkiye’de idari makamlara sunduğu belgelerin gerçeğe uygun olması beklenmektedir. Yabancıların bazen idari makamlara gerçeğe aykırı sahte olarak düzenlenen kimlik veya pasaport sunması durumlarıyla karşılaşılmaktadır. Yabancıların sahte belge sunması Türkiye’de hem ceza hukuku açısından suç teşkil etmekte hem de yabancılar hukuku açısından idari gözetim kararı verilmesini gerektirmektedir. Uygulamada yabancıların ceza mahkemeleri tarafından tutuklanması ile de karşılaşılmaktadır. Tutuklama tedbiri uygulanmaması halinde de idari gözetim kararı verilmektedir.
İkinci maddede belirtilen Türkiye’de giriş çıkış kurallarını ihlal eden gruba dahildirler. Uygulamada genelde ekonomik sebepler ile bazen eğitim kurumlarının hatası sonucunda yabancılar vize ihlali durumlarına düşmektedirler. Vize muafiyeti ile gelen yabancılarında yasal süreden fazla kaldığı ile karşılaşılmaktadır. Vize ihlali yapılmaması açısından dikkat edilmesi gerekenler yönünden diğer yazımızı da okumanızı tavsiye ederiz.
Yabancılar hakkında kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturduğu iddia edilenler hakkında ilgili valilik tarafından hem sınır dışı kararı hem de idari gözetim kararı verilmektedir. Bu noktada yine uygulamada kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturan yabancılar hakkında Genel Müdürlük tarafından tahdit kodu da konmaktadır.
Sonuçta kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturan yabancılar:
Yabancılar hakkında kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturması halinde üç farklı hukuki süreç başlatması gerekecektir. Bu üç farklı hukuki süreç:
İdari gözetim dört farklı şekilde sonuçlanabilmektedir.
Sınır dışı kararına dair idare mahkemesinde açılan iptal davasında idare mahkemesince iptal kararı verilmesi durumunda idari gözetim kararı da sonlandırılır.
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 57/3. Maddesi gereğince “Adli makamlarca sınır dışı etme kararın iptaline dair karar verilen yabancıların sınır dışı ve varsa idari gözetim kararları sonlandırılır” düzenlemesi mevcuttur.
İdari gözetim kararının kaldırılması için Sulh Ceza Hakimliği’ne itiraz kanun yolu mevcuttur. İtiraz edilmesi idari gözetimi durdurmamaktadır. İtirazın değerlendirileceği süreçte yabancılar geri gönderme merkezlerinde kalmaya devam etmektedir. Sulh ceza hakimliğince, itirazın kabulü ile idari gözetim kararı kaldırılmadığı sürece yabancının geri gönderme merkezlerinde kalmaktadır.
Sulh Ceza Hakimliğince, itiraz sonucunda idari gözetimin kaldırılmasına karar verilebilmektedir. Sulh Ceza Hakimliğince itirazın reddi kararı verilmesi durumunda idari gözetim durumu devam etmektedir. İtiraz yoluna dair kanunda süre belirlenmemiştir. İtiraz sürecinde kanunda sulh ceza hakimliği tarafından itiraza dair 5 gün içerisinde karar verilmesi düzenlenmiş ise de uygulamada bu mümkün olmamaktadır. Yabancıların dosyasının sulh ceza hakimliğine ulaşması zaman aldığı için sulh ceza hakimliğince 5 gün içerisinde karar verilmediği olmaktadır.
İdari gözetim kararı ilgili Valilik tarafından verilmektedir. İdari gözetim kararı, Valilik tarafından aylık değerlendirilmektedir. İdari gözetim kararının devamında gerek görülmemesi halinde valilik tarafından kendiliğinden kaldırılabilmektedir.
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 57/4. Maddesinde “İdari gözetimin devamında zaruret olup olmadığı, valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir. Gerek görüldüğünde, otuz günlük süre beklenmez. İdari gözetimin devamında zaruret görülmeyen yabancılar için idari gözetim derhâl sonlandırılır. Bu yabancılara, 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir” düzenlemesi mevcuttur.
Uygulamada ilgili valilik tarafından idari gözetim kararının kaldırılması durumlarında Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 57/A maddesinde belirlenen İdari gözetime alternatif yükümlülükler uygulanmaktadır. Belirtilen maddedeki alternatif yükümlülüklerden imza yükümlülüğü en çok tercih edilen uygulama olduğu görülmektedir.
İdari gözetim kararı süreli kararlardır. Sürenin sonra ermesi ile sonuçlanır. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’na 57/3. maddesine göre “İdari gözetimin süresi altı ayı geçemez” hükmü mevcuttur. İdari gözetim kararları uygulamada genelde 6 ay olarak verilmektedir. Belirtilen 6 aylık sürenin sona ermesi halinde, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’na 57/3. maddesine göre “sınır dışı etme işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde” bir kez 6 ay idari gözetim süresi uzatılabilmektedir. Özetle, idari gözetim kararı 6 ay süresince verilmekte ancak bir kez 6 ay süre daha idari gözetim kararı uzatılabilmektedir.
İdari gözetime alınan yabancılar, geri gönderme merkezlerinde tutulurlar. Geri gönderme merkezleri, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 3. Maddesinde “idari gözetim kararı alınan yabancıların geçici olarak tutulduğu ve bu süre zarfında temel insani ihtiyaçların karşılandığı merkez” olarak tanımlanmıştır.
Ülkemizde geri gönderme merkezlerinin bulunduğu iller: Adana, Ağrı, Ankara, Antalya, Aydın, Balıkesir, Bayburt, Bursa, Çanakkale, Çankırı, Edirne, Erzurum-1, Erzurum-2, Gaziantep, Iğdır, İstanbul (6), İzmir, Kayseri, Kırklareli, Kocaeli, Kütahya, Malatya-1, Malatya-2, Muğla, Niğde, Şanlıurfa, Van’dır.
Geri gönderme merkezinde yabancıların temel insani ihtiyaçları karşılanmaktadır.
