Türkiye'de vize veya ikamet süresini aşmış yabancılar için "genel af" beklentisi zaman zaman gündeme gelmektedir. Peki, ikamet izni olmayan bir yabancı çalışma izni alabilir mi? Bu yazıda, yasal durumu, ev hizmetlerine özgü istisnayı ve başvurunun risklerini ele alıyoruz.
Kısa cevap
Türkiye'de vize veya ikamet süresini aşmış yabancıların hepsini kapsayan bir af yoktur. Bununla birlikte, ülkeye yasal yollarla girmiş bir yabancı için ev hizmetlerinde (yaşlı, hasta, engelli veya çocuk bakımı) ikamet izni aranmadan yurt içinden çalışma izni başvurusu yapılabilmektedir. Bu bir hak değil, idarenin takdirine bağlı dar bir imkândır.
Normal şartlarda Türkiye içinden çalışma izni başvurusu yapılabilmesi için yabancının en az 6 ay süreli ve geçerli bir ikamet izni olması gerekir. Ancak Uygulama Yönetmeliği, Bakanlığa "Türkiye'de yasal olarak bulunan" bazı yabancılar için bu şartı aramama yetkisi verir. Kamuoyunda "af" olarak bilinen uygulama, bu yetkinin ev hizmetlerinde kullanılmasından ibarettir. Genel bir af düzenlemesi bulunmamaktadır.
| Yabancının Durumu | Yurt İçinden Başvuru | Açıklama |
|---|---|---|
| Yasal giriş yapmış, vize veya vize muafiyeti süresi devam ediyor | Mümkün (ev hizmetleri) | En güvenli dönem. Başvuru süre dolmadan yapılmalı. |
| Yasal giriş yapmış, süresini aşmış | Şartlara bağlı olarak mümkün (ev hizmetleri) | Uygulamada "af" denilen yol. Pasaport, ikamet geçmişi ve sınır dışı kaydı belirleyici. |
| Yasal olmayan yollarla girmiş, giriş kaydı yok | Mümkün değil | Bu yolun dışında. Durum ayrıca değerlendirilmeli. |
Ev hizmetleri dışındaki işlerde (restoran, fabrika, inşaat, mağaza) ikamet izni olmayan yabancı için yurt içinden başvuru kural olarak kabul edilmez. Bu kişilerin olağan yolu, vatandaşı oldukları veya yasal olarak bulundukları ülkedeki Türk konsolosluğuna başvurmaktır.
Süresini aşmış bir yabancı için ev hizmetleri kapsamında başvuruda uygulamada aranan şartlar şunlardır:
Başvuruyu yabancı değil, aile yapar. Aile e-İzin sisteminde "Yurt içinde" seçeneğiyle, yabancının yabancı kimlik numarası ve doğum tarihiyle başvuruyu başlatır. Yabancı kimlik numarası yoksa önce bu numaranın edinilmesi gerekir. İzin verilirse çalışma izni ikamet izni yerine geçer; yabancının ayrıca oturma izni almasına gerek kalmaz; ancak adres kaydını yaptırması gerekir.
Başvuru koruma sağlamaz. Başvurunun yapılmış olması, karar çıkana kadar yabancıyı kontrol, idari gözetim veya sınır dışı işleminden kesin olarak korumaz.
Ret halinde: Ret kararı yabancının kayıtlarına işler ve sonraki başvuruları olumsuz etkileyebilir. Karara 30 gün içinde itiraz, itiraz reddedilirse 60 gün içinde dava yolu açıktır. Ayrıntılar için "Çalışma İzni Reddine İtiraz ve İptal Davası" yazısına bakabilirsiniz.
Çıkış yapmak: Süresini aşmış yabancı çıkış yaparsa idari para cezası ve süre aşımına bağlı olarak giriş yasağı ile karşılaşabilir. Bu nedenle çıkış kararı vermeden önce durumun değerlendirilmesi önemlidir.
Danıştay, yasal süreyi aşan yabancıların yurt içinden yaptığı başvurularda idarenin ret gerekçelerinin yargı denetimine tabi olduğunu kabul etmektedir (Danıştay 10. D., E. 2021/6835, K. 2022/2801, T. 26.05.2022).
1. Vize süresi bitmek üzere olan bakıcı. 90 günlük vize muafiyetiyle gelen ve 60. gününde olan bir yabancı, bir ailede yaşlı bakıcısı olarak çalışmak istiyor. Yasal kalışı devam ettiği için en güvenli dönemdedir; aile başvuruyu süre dolmadan yapmalıdır.
2. Yasal olmayan yollarla girmiş yabancı. Giriş kaydı bulunmadığı için bu yoldan yararlanamaz. Durumu, uluslararası koruma veya insani ikamet gibi başka statüler açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
Hayır. Genel bir af yoktur. Yalnızca ev hizmetlerinde, şartları taşıyanlar için dar bir istisna uygulanmaktadır.
Hayır. İstisna yalnızca bakım işlerini kapsar.
Hayır. Tahdit kodu ayrı bir idari kayıttır ve çalışma izni onu kendiliğinden kaldırmaz. Yürürlükte bir giriş yasağı veya sınır dışı kararı varsa önce ona karşı hukuki yolların değerlendirilmesi gerekir.
Uygulama bir kanuna değil idari düzenlemeye dayandığı için idare tarafından her zaman değiştirilebilir. Başvurunun gecikmeden yapılması önerilir.
İkamet izni olmayan yabancılar için genel bir af bulunmamaktadır. Ancak ev hizmetlerinde, yasal giriş yapmış ve belirli şartları taşıyan yabancılar için idarenin takdirine bağlı dar bir istisna uygulanmaktadır. Bu yol, izin çıkmadan çalışma durumunda idari para cezası ve sınır dışı etme gibi ciddi riskler taşımaktadır. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
