Bu yazıda Türk vatandaşlığının kazanılması, iptali ve geri alınmasına ilişkin hukuki rejim, Danıştay emsal kararları ışığında maddi, şekli ve usulî ilkeleriyle incelenmektedir: iptal ile geri alma arasındaki farklar, dava açma süreleri, dilekçenin reddi riski ve somut delil ilkesi.
Kısa cevap
Vatandaşlık kazanma kararı, ilgilinin yalan beyanı veya önemli hususları gizlemesi sonucunda verilmişse TVK m. 31 uyarınca iptal edilir; kararın hukuki şartlar oluşmadan, mükerrer veya sehven verildiği sonradan anlaşılırsa TVK m. 40 uyarınca geri alınır. Geri alma işlemine karşı, özel bir süre öngörülmemişse 60 gün içinde iptal davası açılmalıdır; süre geçirilirse dava esasa girilmeden reddedilebilir. Danıştay 10. Dairesi, vatandaşlığın kazanılmasından sonraki olguların başlangıçtaki şartların bulunmadığını tek başına göstermeyeceği gerekçesiyle geri alma işlemini iptal etmiş; döviz alım belgelerinin gerçeğe aykırı düzenlendiği bir dosyada ise geri almayı hukuka uygun bulmuştur.
Türk vatandaşlık hukuku, devletin egemenlik yetkisi ile bireyin hukuki statüsünü ve temel haklarını doğrudan ilgilendiren, kamu hukuku ağırlıklı bir hukuk alanıdır. Devlet ile gerçek kişi arasında siyasi, hukuki ve sosyal bağ kuran vatandaşlık statüsünün kazanılması, korunması ve kanunda öngörülen hâllerde sona erdirilmesi; idarenin yetkileri ile bireyin hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik beklentisi arasındaki denge çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin idari işlemler, ilgililer bakımından önemli haklar doğurmakta; bu işlemlerin sonradan iptal edilmesi veya geri alınması ise kişinin hukuki statüsünü, aile ilişkilerini, malvarlığını ve Türkiye'deki yaşamını doğrudan etkileyebilmektedir.
Bu nedenle vatandaşlık kararlarının sona erdirilmesine ilişkin işlemlerin yalnızca kanuni dayanakları bakımından değil; sebep, konu, maksat, yetki ve şekil unsurları ile hukuki güvenlik, ölçülülük ve idari istikrar ilkeleri bakımından da incelenmesi gerekir.
1982 Anayasası'nın 66. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “Vatandaşlık, kanunun gösterdiği şartlarla kazanılır ve ancak kanunda belirtilen hallerde kaybedilir.” hükmü, Türk vatandaşlık hukukunun temel anayasal dayanaklarından birini oluşturmaktadır.
Bu hüküm, vatandaşlığın kazanılması ve kaybedilmesine ilişkin şartların kanuni bir temele dayanmasını zorunlu kılar. İdare, kendisine tanınan yetkileri kullanırken kanunda belirlenen sınırlar içerisinde hareket etmek zorundadır.
Bu çerçevede yönetmelik, genelge, talimat ve benzeri idari düzenlemeler, kanunun uygulanmasını açıklayabilir; ancak kanunda bulunmayan yeni vatandaşlık kaybı sebepleri oluşturamaz veya kanuni şartları değiştiremez.
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, vatandaşlığın doğumla veya sonradan kazanılması ile vatandaşlığın kaybına ilişkin temel esasları düzenlemektedir. Dolayısıyla vatandaşlık alanında tesis edilen bireysel idari işlemlerin, ilgili kanun hükümlerine ve anayasal ilkelere uygun olması gerekir.
Devletin hangi yabancıların vatandaşlığa kabul edileceğini belirleme yetkisi, vatandaşlık hukukunun temel özelliklerinden biridir. Türk hukukunda da özellikle sonradan vatandaşlığın kazanılması bakımından idareye belirli koşullar altında takdir yetkisi tanınmıştır.
5901 sayılı Kanun'un 10, 11 ve 12. maddeleri, farklı vatandaşlığa alınma yollarını ve bu yolların hukuki çerçevesini belirlemektedir.
Bununla birlikte idarenin takdir yetkisi sınırsız değildir. Takdir yetkisi, kanunun amacı doğrultusunda ve kamu yararı gözetilerek kullanılmalıdır. İdari işlemler ayrıca hukuka uygunluk, eşitlik, ölçülülük, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine uygun olmalıdır.
Vatandaşlık başvurusunun reddedilmesi veya daha önce verilmiş bir vatandaşlık kararının sona erdirilmesi hâlinde, işlemin hukuki dayanağının ve somut olayla bağlantısının ortaya konulması önem taşır.
Özellikle vatandaşlığın geri alınmasına ilişkin uyuşmazlıklarda şu hususlar birlikte değerlendirilmelidir:
Türk vatandaşlığının kazanılması, genel olarak aslen kazanma ve sonradan kazanma şeklinde iki ana grupta incelenebilir.
Aslen kazanma: Vatandaşlığın doğum anında, kanunda öngörülen soy bağı veya doğum yeri esasları çerçevesinde kazanılmasıdır.
Sonradan kazanma: Vatandaşlığın doğumdan sonra, kanunda öngörülen koşulların gerçekleşmesi ve ilgili usulün tamamlanması sonucunda kazanılmasıdır. Bu kapsamda yetkili makam kararıyla, evlenme yoluyla, evlat edinilme veya seçme hakkının kullanılması suretiyle kazanım gibi farklı yollar bulunmaktadır.
Sonradan kazanma yolları arasında uygulamada önemli uyuşmazlıklara konu olan mekanizmalardan biri, yatırım yoluyla istisnai Türk vatandaşlığının kazanılmasıdır.
5901 sayılı Kanun'un 12. maddesi kapsamında değerlendirilen bu yol, ilgili mevzuatta öngörülen yatırım ve diğer koşulların sağlanmasına bağlıdır. Yatırım türleri arasında taşınmaz edinimi, belirli tutarda mevduat bulundurulması ve mevzuatta sayılan diğer yatırım araçları yer alabilir.
Yatırım yoluyla vatandaşlık kazanılabilmesi için yalnızca yatırımın yapılmış olması yeterli değildir. İlgili yatırım türü bakımından aranan şartların, uygunluk belgesi ve diğer idari süreçlerin mevzuata uygun biçimde tamamlanması ve kanuni engellerin bulunmaması gerekir.
Bu kapsamda sonradan tesis edilen vatandaşlık kararlarının hukuka uygunluğu incelenirken, yatırımın gerçekliği, gerekli belgelerin doğruluğu, uygunluk koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği ve idari incelemenin kapsamı önem taşımaktadır.
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 31. ve 40. maddeleri, vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin kararların belirli koşullar altında sona erdirilmesi bakımından farklı hukuki mekanizmalar öngörmektedir.
Bu iki kurumun hukuki sebebi, uygulanma koşulları ve sonuçları birbirinden ayrılmalıdır. Bununla birlikte, aralarındaki ilişkinin somut olay bakımından değerlendirilmesi, ilgili kanun hükümlerinin ve uygulama mevzuatının birlikte incelenmesini gerektirir.
Tablo 1. Vatandaşlığın iptali ile vatandaşlık kararının geri alınmasının karşılaştırılması
| Karşılaştırma ölçütü | Vatandaşlığın iptali | Vatandaşlık kararının geri alınması |
|---|---|---|
| Temel hukuki dayanak | TVK m. 31 ve bağlantılı hükümler | TVK m. 40 ve ilgili uygulama mevzuatı |
| Temel sebep | Yalan beyan veya vatandaşlığın kazanılmasına esas önemli hususların gizlenmesi | Kararın hukuki şartlar oluşmadan, mükerrer veya sehven verilmiş olması |
| İncelenecek temel husus | Beyan veya gizlemenin niteliği ve vatandaşlık kararına etkisi | İlk karar tarihinde hukuki şartların gerçekleşip gerçekleşmediği |
| Hukuki değerlendirme | İlgili kişinin davranışı ile karar arasındaki ilişki incelenir | İlk işlemin hukuka uygunluğu ve geri alma koşulları incelenir |
| Zaman bakımından sonuç | TVK m. 32 çerçevesinde değerlendirilir | İlk kararın geri alınmasının sonuçları ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenir |
| Yargısal denetim | Sebep, usul, yetki ve diğer hukuka uygunluk unsurları incelenir | Geri alma koşulları, hukuki güvenlik ve idari istikrar dâhil tüm ilgili unsurlar incelenir |
Bu tabloda belirtilen zaman bakımından sonuçlar, somut olayda uygulanacak kanun hükümleri ve ilgili düzenlemeler üzerinden ayrıca doğrulanmalıdır. İptal ve geri alma kurumlarının sonuçlarının her olayda otomatik biçimde aynı şekilde ortaya çıktığı varsayılmamalıdır.
5901 sayılı Kanun'un 31. maddesi uyarınca, Türk vatandaşlığını kazanma kararı; ilgilinin yalan beyanı veya vatandaşlığın kazanılmasına esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucunda verilmişse kararı veren makam tarafından iptal edilir.
Bu düzenlemenin uygulanmasında, vatandaşlık kararına dayanak oluşturan beyanların doğruluğu ve gizlendiği ileri sürülen hususların önem derecesi belirleyicidir.
Somut olayın özelliklerine göre aşağıdaki soruların cevaplandırılması gerekir:
İptal işleminin sonuçları değerlendirilirken 5901 sayılı Kanun'un 32. maddesi ve ilgili diğer hükümler birlikte ele alınmalıdır. Özellikle vatandaşlığın iptalinin zaman bakımından etkisi, aile bireylerinin statüsü ve geçmişte gerçekleştirilen hukuki işlemler üzerindeki sonuçları, kanunun açık düzenlemeleri çerçevesinde incelenmelidir.
5901 sayılı Kanun'un 40. maddesi, Türk vatandaşlığının kazanılması veya kaybına ilişkin kararların hukuki şartlar oluşmadan, mükerrer veya sehven verilmiş olduğunun sonradan anlaşılması hâlinde geri alınmasına ilişkin hukuki çerçeveyi düzenlemektedir.
Bu kurumun uygulanmasında temel mesele, ilk kararın tesis edildiği tarihte gerekli hukuki koşulların mevcut olup olmadığıdır.
Örneğin yatırım yoluyla vatandaşlık kazanılması sürecinde, yatırıma ilişkin belgelerin gerçeğe aykırı olduğunun sonradan tespit edilmesi veya kanunen aranan yatırım şartlarının başlangıçta gerçekleşmediğinin anlaşılması, geri alma işleminin hukuki dayanağı bakımından önem taşıyabilir.
Bununla birlikte her hukuka aykırılık iddiası, kendiliğinden ve herhangi bir inceleme yapılmaksızın geri alma sonucunu doğurmaz. İdarenin dayandığı maddi olayların, ilgili kanun hükmüyle bağlantısının ve geri alma koşullarının somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğinin değerlendirilmesi gerekir.
Bu kapsamda özellikle şu hususlar incelenmelidir:
Geri alma kararının zaman bakımından sonuçları bakımından 5901 sayılı Kanun ve Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'in ilgili hükümleri birlikte incelenmelidir.
Vatandaşlığın iptali ile geri alınması arasındaki ayrım, hukuki güvenlik ve idari istikrar ilkeleri bakımından önemli tartışmalar doğurmaktadır.
Özellikle ilgilinin hileli davranışının bulunmadığı, buna karşılık ilk vatandaşlık kararının idarenin hatası veya eksik incelemesi nedeniyle hukuka aykırı olduğu iddia edilen durumlarda, geri alma işleminin sonuçları hakkaniyet yönünden tartışılmaktadır.
Bu tartışmanın merkezinde iki temel ilke bulunmaktadır:
Birincisi, hukuka uygunluğun sağlanmasıdır. İdare, kanuni şartları taşımayan bir işlemle vatandaşlık statüsü oluşturulduğunu tespit ettiğinde, mevzuatın izin verdiği ölçüde hukuka uygunluğu sağlamakla yükümlüdür.
İkincisi, hukuki güvenliğin korunmasıdır. Bireylerin idarenin tesis ettiği işlemlere belirli ölçüde güvenebilmesi, hukuki ilişkilerin öngörülebilirliği ve idari işlemlerin istikrarı hukuk devletinin temel gereklerindendir.
Bu iki ilke arasındaki dengenin kurulmasında, kişinin iyi niyetli olup olmadığı, idarenin hatasının niteliği, işlemin tesis edildiği tarihten sonra geçen süre ve ortaya çıkan sonuçlar önem taşımaktadır.
İdarenin kendi hatasından kaynaklanan bir durumun sonuçlarının, hiçbir değerlendirme yapılmaksızın tamamen bireye yüklenmesi hukuki güvenlik bakımından eleştirilebilir. Ancak bu değerlendirme, geri alma işleminin her durumda hukuka aykırı olduğu anlamına gelmez. Sonuç, ilgili kanuni düzenleme ve somut olayın koşulları çerçevesinde belirlenmelidir.
Vatandaşlık kararlarının geri alınmasına ilişkin uyuşmazlıklarda, işlemin maddi ve hukuki yönden incelenmesi kadar dava açma sürelerinin doğru hesaplanması da önemlidir.
İdari yargıda dava açma süreleri, kamu düzenine ilişkin usul kuralları arasında yer alır. Sürenin geçirilmesi hâlinde mahkeme, ilgili usul hükümleri çerçevesinde davanın esasını incelemeden süre aşımı nedeniyle ret kararı verebilir.
Bununla birlikte, idarenin geri alma yetkisinin hangi süre içinde kullanılabileceği ile idari işleme karşı dava açma süresi birbirinden farklı hukuki meselelerdir.
İdarenin hukuka aykırı işlemlerini geri alabilmesinin sınırları, idare hukukunda hukuki güvenlik ve idari istikrar ilkeleri çerçevesinde ele alınmaktadır.
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22.12.1973 tarihli, E. 1968/8 ve K. 1973/14 sayılı kararı, idari işlemlerin geri alınması konusundaki klasik içtihatlar arasında gösterilmektedir.
Bu alandaki değerlendirmelerde, işlemin niteliği, ilgilinin hilesi veya gerçeğe aykırı beyanı, açık hata, yokluk ve ilgili özel kanuni düzenlemeler gibi unsurlar dikkate alınmaktadır.
Ancak genel idare hukuku ilkelerinden hareketle bütün vatandaşlık kararlarının geri alınmasının mutlaka 60 günlük süreyle sınırlı olduğu sonucuna doğrudan ulaşılmamalıdır. Özellikle 5901 sayılı Kanun'un 40. maddesi kapsamında tesis edilen işlemlerde, özel düzenlemeler ve ilgili Danıştay içtihatları ayrıca incelenmelidir.
Bu nedenle somut uyuşmazlıkta aşağıdaki soruların cevaplandırılması gerekir:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrasına göre, özel kanunlarda ayrı bir süre öngörülmediği durumlarda Danıştayda ve idare mahkemelerinde genel dava açma süresi 60 gündür.
İYUK'un 8. maddesi uyarınca sürelerin hesaplanmasında başlangıç tarihi, tebliğ ve öğrenme koşulları ile kanunda düzenlenen diğer kurallar dikkate alınır. Somut olayda hangi tarihin esas alınacağı, işlemin niteliği ve tebliğ biçimi üzerinden belirlenmelidir.
Vatandaşlık kararının geri alınmasına ilişkin işlemlerde, tebliğ tarihi ve varsa vekile yapılan tebliğin hukuki sonuçları dikkatle incelenmelidir. Elektronik tebligat, usulüne uygun tebliğ ve öğrenme tarihi gibi hususlar da olayın özelliklerine göre önem kazanabilir.
Dava açma süresi hesaplanırken şu işlemlerin yapılması önerilir:
Karar künyesi: Danıştay 10. Dairesi, E. 2025/6295, K. 2025/7133; karar tarihi 30.12.2025.
Aktarılan bilgilere göre uyuşmazlık, 5901 sayılı Kanun'un 12/1-b maddesi kapsamında Türk vatandaşlığını kazanan bir kişinin vatandaşlık kararının 40. madde uyarınca geri alınmasına ilişkindir.
Geri alma kararının 16.01.2025 tarihli olduğu, ilgili kararın duyuru belgesinin davacının vekiline 10.04.2025 tarihinde tebliğ edildiği ve davanın 20.12.2025 tarihinde açıldığı belirtilmektedir.
Aktarılan kararda, dava açma süresinin geçtiği gerekçesiyle İYUK'un 14. ve 15. maddeleri çerçevesinde davanın süre aşımından reddedildiği ifade edilmektedir.
Bu örnek, vatandaşlığın geri alınmasına ilişkin uyuşmazlıklarda dava açma süresinin takibinin önemini göstermektedir. İşlemin hukuka aykırı olduğu yönündeki maddi ve hukuki iddialar güçlü olsa bile, dava süresinde açılmadığında esas incelemesine geçilemeyebilir.
Uygulama bakımından sonuç: Tebliğ belgesi, tebliğ tarihi, vekâlet ilişkisi ve dava açma süresi birlikte değerlendirilerek usul işlemleri gecikmeksizin tamamlanmalıdır.
Vatandaşlığın geri alınmasına ilişkin iptal davalarında, yalnızca işlemin maddi ve hukuki yönden incelenmesi yeterli değildir. Dava dilekçesinin İYUK'ta öngörülen usul kurallarına uygun biçimde hazırlanması da gerekir.
Özellikle birden fazla kişinin aynı dilekçeyle dava açması, İYUK'un 5. maddesinde düzenlenen koşullar bakımından değerlendirilmelidir.
2577 sayılı Kanun'un 5. maddesinin birinci fıkrası, birden fazla kişinin müşterek dilekçeyle dava açabilmesini belirli koşullara bağlamaktadır.
Bu kapsamda temel olarak:
koşullarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Aynı idari işlemden etkilenmek veya aynı hukuki gerekçeyle karşı karşıya kalmak, tek başına müşterek dava açılması için her durumda yeterli değildir. Davacıların kişisel durumları, işlemlerin dayandığı maddi olaylar ve ileri sürülen hukuki sebepler de dikkate alınmalıdır.
Yatırım yoluyla vatandaşlık kazanılması sürecinde her bir yatırımcı bakımından farklı belgeler ve kişisel koşullar söz konusu olabilir.
Taşınmaz alımı, döviz alım belgesi, banka mevduatı veya diğer yatırım belgeleri kişiye özgü olabilir. Ayrıca başvuru, güvenlik araştırması ve vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin süreçlerde aile bireylerinin hukuki durumları ile farklı ailelerin durumları arasında ayrım yapılması gerekebilir.
Bu nedenle birden fazla yatırımcının vatandaşlığının aynı idari kararla geri alınmış olması, bütün yatırımcıların aynı dilekçeyle dava açabileceği anlamına gelmez.
Öte yandan eş ve çocukların durumunun da her olayda kendiliğinden aynı kabul edilmesi doğru değildir. Aile bireylerinin hukuki statüsü, dava konusu işlem ve menfaat ilişkisi bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.
Dilekçe hazırlanırken her davacı yönünden şu hususlar incelenmelidir:
Karar künyesi: Danıştay 10. Dairesi, E. 2023/6208, K. 2025/169; karar yılı 2025.
Aktarılan bilgilere göre, istisnai yoldan Türk vatandaşlığını kazanan altı davacı, vatandaşlıklarının aynı Cumhurbaşkanı Kararı ile geri alınması üzerine müşterek dilekçeyle iptal davası açmıştır.
Davacılar üç ayrı evli çiftten oluşmaktadır.
Aktarılan özete göre, aynı aile içindeki kişiler arasında hak veya menfaat ilişkisi bulunabileceği kabul edilmiş; ancak birbirinin eşi veya çocuğu olmayan farklı ailelerin yatırım, döviz alım belgesi, uygunluk belgesi ve güvenlik araştırması süreçlerinin birbirinden bağımsız olduğu değerlendirilmiştir.
Bu nedenle müşterek dilekçenin İYUK'un 5. maddesine uygun olmadığı sonucuna varıldığı ve dilekçenin reddine karar verildiği belirtilmektedir.
Bu karar özetinden hareketle, farklı yatırımcı ailelerin davalarının birleştirilmesi konusunda ihtiyatlı davranılması gerektiği söylenebilir. Ancak her olayda müşterek dava açılmasının mümkün olup olmadığı, İYUK'un 5. maddesindeki koşullar ve ilgili kararın tam gerekçesi doğrultusunda değerlendirilmelidir.
Dilekçenin reddi hâlinde, İYUK'un 15. maddesinde öngörülen usul ve süre koşullarının dikkatle takip edilmesi gerekir. Yeniden dava açılmasına ilişkin süre ve sonuçlar, kararın içeriği ile uygulanabilir mevzuata göre belirlenmelidir.
Vatandaşlığın geri alınmasına ilişkin iptal davalarında idari işlemin hukuka uygunluğu; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından incelenmelidir.
Özellikle işlemin sebep unsurunun denetiminde, idarenin dayandığı maddi olayların somutluğu, ilgili kişinin vatandaşlığı kazandığı tarihteki koşullar ve dosyadaki bilgi ve belgelerin niteliği önem taşır.
Milli güvenlik veya kamu düzenine ilişkin gerekçelerle tesis edilen vatandaşlık işlemlerinin yargısal denetiminde, idarenin dayandığı bilgi ve belgelerin niteliği önemlidir.
İdarenin işlemine dayanak oluşturan olguların, ilgili kanun hükmüyle bağlantısı kurulmalı ve yargısal denetime elverişli bir değerlendirme yapılabilmelidir.
Gizli nitelikteki bilgi ve belgelerin bulunması, bunların yargısal denetim dışında kaldığı anlamına gelmez. İlgili mahkeme, uygulanabilir usul kuralları çerçevesinde gerekli bilgi ve belgeleri inceleyebilir.
Bu kapsamda İYUK'un 20. maddesinde düzenlenen re'sen araştırma ilkesi önem taşır. Mahkeme, uyuşmazlığın çözümü için gerekli bilgi ve belgelerin ilgili kurumlardan temin edilmesini sağlayabilir.
Vatandaşlığın geri alınmasına ilişkin uyuşmazlıklarda, geri alma gerekçesini oluşturan olayların hangi tarihte meydana geldiği ayrıca incelenmelidir.
İlk vatandaşlık kararının tesis edildiği tarihte mevcut olmayan bir olgunun, başlangıçta bulunması gereken hukuki koşulların gerçekleşmediğini tek başına gösterip göstermediği tartışılmalıdır.
Bu nedenle özellikle sonradan ortaya çıkan istihbari bilgi, soruşturma veya diğer olguların, vatandaşlığın kazanıldığı tarihteki hukuki durumla ilişkisi kurulmalıdır.
Karar tarihi: 04.02.2026.
Aktarılan özete göre, Suriye vatandaşı davacı ile eşinin 09.12.2021 tarihinde istisnai yoldan kazandıkları vatandaşlık, 27.05.2024 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile geri alınmıştır.
Uyuşmazlık kapsamında, ilgili kurumların sunduğu bilgi ve belgelerde yer alan isnatların vatandaşlığın kazanıldığı tarihten sonraki olaylara ilişkin olduğu ileri sürülmüştür.
Karar özetinde, davacı hakkında Interpol kaydı, adli soruşturma veya terör kaydı bulunmadığının tespit edildiği ve vatandaşlığın kazanılmasından sonraki olguların başlangıçtaki hukuki koşulların bulunmadığını tek başına göstermeyeceği gerekçesiyle geri alma işleminin iptal edildiği belirtilmektedir.
Hukuki önemi: Bu karar özeti, vatandaşlığın kazanıldığı tarihten sonraki olayların, ilk kararın tesis edildiği tarihteki hukuki şartların değerlendirilmesinden ayrı ele alınması gerektiğine işaret etmektedir.
Karar tarihi: 23.06.2025.
Aktarılan özete göre, davacının 04.09.2018 tarihinde kazandığı vatandaşlık, 09.05.2019 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile geri alınmıştır.
Mahkemece gizli nitelikteki belgelerin incelendiği, ilgili bilgi ve belgelerin vatandaşlık kararından önce de idarenin bilgisi dâhilinde olduğu, ancak geri alma işlemini haklı gösterecek somut verilerin ortaya konulamadığı belirtilmektedir.
Karar özetine göre, idarenin dayandığı gerekçelerin yeterince ortaya konulamaması nedeniyle geri alma işleminin iptaline karar verilmiştir.
Hukuki önemi: Bu karar özeti, idari işlemin dayandığı bilgi ve belgelerin ilgili kanuni koşullarla bağlantısının kurulmasının ve işlemin yargısal denetime elverişli olmasının önemini göstermektedir.
Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığının kazanılmasında, ilgili yatırım türü için mevzuatta öngörülen maddi ve hukuki şartların yerine getirilmesi gerekir.
Taşınmaz edinimi yoluyla vatandaşlık kazanılması sürecinde, yatırımın gerçekliği, ilgili tutar ve diğer kanuni koşullar ile döviz alım belgesi ve uygunluk belgelerinin hukuki durumu önem taşır.
Yatırım belgelerinin gerçeğe aykırı olduğunun sonradan tespit edilmesi, ilk vatandaşlık kararının hukuka uygunluğunu etkileyebilecek nitelikte olabilir. Ancak somut olayda geri alma işleminin hukuki dayanağı, ilgili belgenin niteliği ve başlangıçtaki koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği ayrıca incelenmelidir.
Karar tarihi: 05.02.2026.
Aktarılan özete göre, Afganistan vatandaşı davacı taşınmaz edinimi yoluyla 27.09.2022 tarihinde Türk vatandaşlığını kazanmıştır.
Daha sonra Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü tarafından yapılan incelemede, yatırıma esas döviz alım belgelerinin gerçeğe aykırı düzenlendiğinin tespit edildiği ve taşınmaz yatırımına ilişkin uygunluk belgesinin iptal edildiği belirtilmektedir.
Bunun ardından vatandaşlık kararının 5901 sayılı Kanun'un 40. maddesi uyarınca geri alındığı ifade edilmektedir.
Karar özetine göre Danıştay, yatırım koşulunun başlangıçta gerçekleşmemiş olması gerekçesiyle geri alma işlemini hukuka uygun bulmuş ve davanın reddine karar vermiştir.
Hukuki önemi: Yatırım yoluyla vatandaşlık uyuşmazlıklarında, yatırım belgelerinin doğruluğu ve kanuni şartların vatandaşlığın kazanıldığı tarihte gerçekleşip gerçekleşmediği belirleyici olabilir.
Bununla birlikte, her belge uyuşmazlığının otomatik olarak vatandaşlık kararının geri alınmasını gerektirdiği söylenemez. Belgenin hukuki niteliği, tespitin dayanakları ve geri alma işleminin kanuni koşulları somut olayda ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Yatırım yoluyla vatandaşlık kazanılmasında bazı yatırım türleri bakımından belirli bir süre boyunca yatırımın korunmasına ilişkin yükümlülükler bulunmaktadır.
Uygulamada, üç yıllık elde tutma süresi içinde yatırım koşullarının kaybedilmesinin vatandaşlık kararına etkisi tartışma konusu olabilmektedir.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan bir talimatın 8. maddesinde, üç yıllık elde tutma süresi içinde koşulların kaybedilmesi hâlinde vatandaşlık kararının TVK m. 31 uyarınca iptal edileceğinin düzenlendiği ileri sürülmektedir.
Bu tür bir düzenlemenin hukuki değerlendirmesinde, öncelikle ilgili talimatın tam metni ve yürürlük durumu belirlenmelidir. Ardından kanunda öngörülen iptal sebepleri ile yatırım yükümlülüklerinin ihlaline bağlanan sonuçlar arasındaki ilişki incelenmelidir.
İdari düzenleyici işlemler, üst normlara uygun olmak zorundadır. Bir talimatla kanunda bulunmayan yeni bir vatandaşlık iptali sebebinin oluşturulup oluşturulamayacağı, kanunilik ilkesi çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Bu nedenle üç yıllık elde tutma yükümlülüğünün ihlali ile vatandaşlık başvurusu sırasında yalan beyanda bulunulması veya önemli bir hususun gizlenmesi birbirinden ayrılmalıdır.
Temel değerlendirme: Yatırım yükümlülüğünün sonradan ihlali, ilk başvuru sırasında gerçeğe aykırı beyanda bulunulmasıyla aynı hukuki olgu değildir. Uygulanacak hukuki sonuç, ilgili kanun hükümleri ve somut olayın koşulları çerçevesinde belirlenmelidir.
Türk vatandaşlığının kazanılması, iptali ve geri alınması, idarenin yetkileri ile bireyin hukuki güvenliği arasındaki dengenin önem kazandığı bir hukuk alanıdır.
Vatandaşlık kararlarının sona erdirilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda, işlemin hukuki sebebi, ilk karar tarihinde mevcut olan koşullar, idarenin dayandığı bilgi ve belgeler ve uygulanacak usul kuralları birlikte değerlendirilmelidir.
Danıştay kararlarında yer aldığı belirtilen ilkeler çerçevesinde, hukuk uygulayıcılarının özellikle aşağıdaki hususlara dikkat etmeleri gerekir.
İYUK'un 7. maddesi ve ilgili diğer hükümler uyarınca uygulanacak dava açma süresi belirlenmeli; tebliğ tarihi ve sürenin başlangıcı belgeler üzerinden tespit edilmelidir.
Genel 60 günlük süre, her uyuşmazlıkta hiçbir istisna veya özel düzenleme bulunmaksızın uygulanacak mutlak bir kural olarak değerlendirilmemelidir. Öncelikle dava konusu işlemin niteliği ve özel mevzuat incelenmelidir.
Süre aşımı, davanın esasına girilmesini engelleyebileceğinden, tebliğ ve dava açılış tarihleri dosyada açıkça gösterilmelidir.
Birden fazla yatırımcı veya aile bireyi tarafından dava açılması planlandığında, İYUK'un 5. maddesindeki koşullar ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Davacıların hak veya menfaatlerinde iştirak bulunup bulunmadığı ve uyuşmazlığa yol açan maddi olayların veya hukuki sebeplerin aynı olup olmadığı belirlenmelidir.
Farklı yatırımcı ailelerin aynı idari karardan etkilenmesi, müşterek dilekçeyle dava açılması için tek başına yeterli kabul edilmemelidir. Her davacının hukuki durumu ve dava konusu işlemle ilişkisi ayrıca ortaya konulmalıdır.
Vatandaşlığın geri alınmasına ilişkin işlemin hangi maddi olaylara dayandığı açıkça belirlenmelidir.
Yatırım yoluyla vatandaşlık uyuşmazlıklarında özellikle şu belgeler incelenmelidir:
İdari işlemin gerekçesi ile dosyada bulunan maddi veriler arasındaki bağlantı kurulmalı; soyut iddialar ile doğrulanabilir maddi olgular birbirinden ayrılmalıdır.
Geri alma gerekçesini oluşturan olayların hangi tarihte meydana geldiği belirlenmelidir.
Vatandaşlığın kazanıldığı tarihten önce mevcut olan olgular ile bu tarihten sonra ortaya çıkan olaylar ayrı ayrı incelenmelidir. Sonradan meydana gelen bir olayın, ilk karar tarihinde bulunması gereken şartların gerçekleşmediğini gösterip göstermediği somut gerekçelerle değerlendirilmelidir.
Bu ayrım, özellikle güvenlik değerlendirmeleri ve yatırım belgelerine ilişkin uyuşmazlıklarda önem taşımaktadır.
Geri alma işleminin 5901 sayılı Kanun'un hangi hükmüne dayandığı belirlenmeli; işlemin sebep, konu, yetki, şekil ve maksat unsurları bakımından hukuka uygunluğu incelenmelidir.
İdarenin geri alma yetkisi ile vatandaşlık kararına karşı açılacak iptal davasının süresi birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.
Ayrıca hukuki güvenlik, idari istikrar, ölçülülük ve kanunilik ilkelerinin somut uyuşmazlıkta nasıl uygulanacağı açıklanmalıdır.
İYUK'un 20. maddesinde düzenlenen re'sen araştırma ilkesi çerçevesinde, uyuşmazlığın çözümü için gerekli bilgi ve belgelerin ilgili kurumlardan getirtilmesi talep edilebilir.
Özellikle idari işlemin dayanağı olduğu ileri sürülen belgelerin davacı tarafından temin edilmesinin mümkün olmadığı durumlarda, mahkemenin ilgili kurumlardan dosya ve belgeleri istemesi önem taşıyabilir.
Bu talep hazırlanırken hangi belgenin hangi kurumdan isteneceği ve belgenin uyuşmazlığın çözümü bakımından neden önemli olduğu açıkça belirtilmelidir.
İptal (TVK m. 31), vatandaşlık kararının ilgilinin yalan beyanı veya önemli hususları gizlemesi sonucunda verilmesi hâlinde uygulanır. Geri alma (TVK m. 40) ise kararın hukuki şartlar oluşmadan, mükerrer veya sehven verildiğinin sonradan anlaşılması hâlinde uygulanır.
Özel kanunlarda ayrı bir süre öngörülmemişse İYUK m. 7 uyarınca 60 gündür ve süre tebliğden itibaren işler. Danıştay 10. Dairesinin E. 2025/6295 sayılı kararında, süresinden sonra açılan dava süre aşımı nedeniyle reddedilmiştir.
Danıştay 10. Dairesinin E. 2023/6208 sayılı kararında, birbirinin eşi veya çocuğu olmayan farklı ailelerin yatırım ve güvenlik araştırması süreçlerinin bağımsız olduğu değerlendirilmiş; müşterek dilekçe İYUK m. 5'e uygun bulunmayarak dilekçenin reddine karar verilmiştir.
Danıştay 10. Dairesinin E. 2024/3835 sayılı kararında, vatandaşlığın kazanılmasından sonraki olguların başlangıçtaki hukuki koşulların bulunmadığını tek başına göstermeyeceği gerekçesiyle geri alma işlemi iptal edilmiştir.
Danıştay 10. Dairesinin E. 2024/405 sayılı kararında, döviz alım belgelerinin gerçeğe aykırı düzenlendiği ve yatırım koşulunun başlangıçta gerçekleşmediği gerekçesiyle geri alma işlemi hukuka uygun bulunmuştur.
Türk vatandaşlığının kazanılmasına ilişkin kararların iptali veya geri alınması, yalnızca idarenin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilebilecek basit işlemler değildir. Bu işlemler, kanunilik, hukuki güvenlik, idari istikrar ve etkili yargısal denetim ilkeleri çerçevesinde incelenmelidir.
Özellikle yatırım yoluyla vatandaşlık kazanılmasına ilişkin uyuşmazlıklarda, yatırım koşullarının başlangıçta gerçekleşip gerçekleşmediği, belgelerin doğruluğu, idari tespitlerin somutluğu ve olayların zaman bakımından konumu önem taşımaktadır.
Bunun yanında dava açma süresinin doğru belirlenmesi, müşterek dilekçe koşullarının gözetilmesi ve idari işlemin dayandığı bilgi ve belgelerin mahkemece incelenmesinin sağlanması, etkili bir dava stratejisinin temel unsurlarıdır.
Sonuç olarak, vatandaşlık kararlarının geri alınmasına ilişkin her uyuşmazlık, ilgili kanun hükümleri, somut olayın maddi özellikleri ve uygulanabilir yargısal içtihatlar birlikte değerlendirilerek çözümlenmelidir.
