ورود، اقامت و خروج اتباع خارجی به ترکیه، در چارچوب «قانون اتباع خارجی و حمایت بینالمللی» به شماره ۶۴۵۸ مورخ ۴ آوریل ۲۰۱۳ (YUKK) و مقررات ثانویه مبتنی بر این قانون تنظیم میشود. تجاوز از مدت ویزا، معافیت از ویزا، اجازه اقامت یا اجازه کار از رایجترین انواع تخلفات در عمل بوده و این تخلفات برای اتباع خارجی نتایجی جدی از جمله جریمه اداری و ممنوعیت ورود به همراه دارد.
در این نوشتار، چارچوب قانونی مربوط به ممنوعیت ورود در صورت تخلف، اصول اجرایی مبتنی بر بخشنامه شماره 55560999 مورخ 10.07.2020 اداره کل مدیریت مهاجرت و همچنین راهکارهای حقوقی قابل استفاده برای اتباع خارجی بررسی میگردد.
مبنای اصلی ممنوعیت ورود اتباع خارجی در ماده ۹ قانون YUKK تنظیم شده است. بر اساس این ماده، اداره کل مدیریت مهاجرت میتواند در صورت لزوم و با اخذ نظر نهادهای ذیربط، ورود اتباع خارجی را که حضورشان از نظر نظم عمومی، امنیت عمومی یا سلامت عمومی مضر تلقی میشود، ممنوع کند. همچنین ورود اتباعی که از ترکیه اخراج شدهاند، توسط این اداره یا استانداریها ممنوع میشود.
مدت ممنوعیت ورود اصولاً حداکثر پنج سال است. با این حال، در صورت وجود تهدید جدی علیه نظم یا امنیت عمومی، این مدت میتواند توسط اداره کل حداکثر تا ده سال دیگر تمدید شود. همچنین بر اساس بند ششم همین ماده، اداره کل میتواند ممنوعیت ورود را لغو کند یا با حفظ ممنوعیت، به تبعه خارجی اجازه ورود موقت بدهد. این حالت در عمل «ویزای با توضیح ویژه» (Özel Meşruhatlı Vize) نامیده میشود.
این موضوع باید همراه با مواد ۷ (اتباعی که ورودشان ممنوع است)، ۱۵ (اتباعی که ویزا به آنان داده نمیشود)، ۵۴ و ۵۵ (دلایل اخراج و استثنائات آن) قانون YUKK ارزیابی شود. همچنین بر اساس قانون عوارض شماره ۴۹۲، بسته به مدت تخلف، عوارض اقامت و جریمه مضاعف محاسبه میشود و بدهیهای پرداختنشده مطابق قانون شماره ۶۱۸۳ پیگیری میگردد.
اداره کل مدیریت مهاجرت، رویکرد اداری خود در خصوص اعمال ممنوعیتهای ورود در چارچوب ماده ۹ قانون YUKK را از طریق اطلاعیه عمومی مورخ 09.06.2020 و نیز رویه اداری تثبیتشدهای که به موازات آن شکل گرفته، بهصورت نظاممند تبیین کرده است. هرچند این اطلاعیه ماهیت یک مقرره الزامآور مستقیم را ندارد، اما در عمل بهعنوان یک راهنمای اداری مهم در اتخاذ تصمیمات مربوط به اعمال ممنوعیت ورود مورد استناد قرار میگیرد.
این اطلاعیه اساساً سه دستهبندی متفاوت را پیشبینی میکند.
در صورتی که شرایط زیر بهطور همزمان محقق گردد، در خصوص تبعه خارجی تصمیم به ممنوعیت ورود اتخاذ نمیشود:
این دسته، نوعی استثنا به نفع اتباع خارجی محسوب میشود که مدت ویزا یا اقامت خود را برای مدت نسبتاً کوتاهی نقض کرده و با اراده خود اقدام به اصلاح وضعیت نمودهاند. از اینرو، ارزیابی صحیح اینکه آیا وضعیت تبعه خارجی در این دسته قرار میگیرد یا خیر، و نیز پرداخت و ثبت جریمههای اداری پیش از خروج، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
در صورتی که مدت تخلف از ۳ ماه تجاوز نماید، حتی در صورت پرداخت جریمه اداری، در خصوص تبعه خارجی ممنوعیت ورود متناسب با مدت تخلف برقرار میگردد. حتی اگر تبعه خارجی پیش از شناسایی وضعیت تخلف، بهصورت داوطلبانه به مرز مراجعه کرده و جریمه مربوطه را پرداخت نموده باشد، باز هم مدتهای ممنوعیت ورود متناسب با مدت تخلف به شرح زیر اعمال خواهد شد:
| مدت تخلف | مدت ممنوعیت |
|---|---|
| ۳–۶ ماه | ۱ ماه |
| ۶ ماه–۱ سال | ۳ ماه |
| ۱–۲ سال | ۱ سال |
| ۲–۳ سال | ۲ سال |
| بیش از ۳ سال | ۵ سال |
در موارد زیر، در خصوص تبعه خارجی رژیم ضمانت اجرای شدیدتری اعمال شده و بر اساس مدت تخلف، ممنوعیت ورود از ۳ ماه تا ۵ سال مقرر میگردد:
در این دسته، مدتهای ممنوعیت ورود بر اساس مدت تخلف به شرح زیر اعمال میگردد:
| مدت تخلف | مدت ممنوعیت ورود |
|---|---|
| تا ۳ ماه | ۳ ماه |
| ۳ ماه تا ۶ ماه | ۶ ماه |
| ۶ ماه تا ۱ سال | ۱ سال |
| ۱ سال تا ۲ سال | ۲ سال |
| بیش از ۲ سال | ۵ سال |
یکی از مواردی که در عمل بیش از همه نادیده گرفته میشود، همین موضوع است. حتی در صورتی که مدت ممنوعیت ورود تعیینشده به پایان رسیده باشد، اتباع خارجی که جریمههای اداری ناشی از قانون شماره ۴۹۲ عوارض و سایر مقررات و نیز دیون عمومی خود را پرداخت نکردهاند، بر اساس مواد ۷ و ۱۵ قانون YUKK اجازه ورود به کشور را نخواهند داشت.
بنابراین، ممنوعیت ورود مدتدار میتواند در عمل به یک مانع ورود نامحدود تبدیل شود. از اینرو، در دعاوی مربوط به رفع کد محدودیت (tahdit kodu) یا در درخواستهای ویزای دارای توضیح ویژه (özel meşruhatlı vize)، تسویه بدهیها در اغلب موارد نخستین و الزامیترین مرحله را تشکیل میدهد.
تصمیمات مربوط به ممنوعیت ورود که توسط اداره مهاجرت اتخاذ میشود، در عمل از طریق کدهای محدودیتی که در سابقه (sicil) تبعه خارجی ثبت میگردد، قابل مشاهده میشود. رایجترین کدهای ناشی از تخلفات ویزا و اقامت عبارتاند از:
این کدها از حیث ماهیت حقوقی، در زمره اقدامات اداری دارای اثر اجرایی محسوب میشوند. با وجود آنکه ابلاغ این اقدامات به تبعه خارجی الزامی است، در عمل بسیاری از اتباع از وجود کد محدودیت خود در هنگام مراجعه به مرز، طی فرایند درخواست ویزا یا پس از ارائه درخواست دسترسی به اطلاعات مطلع میشوند. امکان طرح دعوا علیه این کدها و سایر کدهای محدودیتی ظرف مدت ۶۰ روز وجود دارد و میتوان درخواست لغو آنها را مطرح نمود.
Ç-114: برای اتباعی که به دلیل دخالت در جرم، علیه آنان اقدام قضایی انجام شده و ویزا، اجازه کار یا اجازه اقامتشان لغو شده یا اخراج شدهاند، به مدت ۲ سال اعمال میشود. جنبه بحثبرانگیز این کد در عمل آن است که صرفاً تحت تعقیب کیفری قرار گرفتن، حتی بدون وجود محکومیت قطعی، برای ثبت کد کافی دانسته میشود؛ این امر از حیث اصل برائت (ماده ۳۸ قانون اساسی) و حق دادرسی عادلانه (ماده ۳۶ قانون اساسی) قابل انتقاد است. در صورت صدور قرار منع تعقیب یا حکم برائت، کد باید حذف گردد.
Ç-115: برای اتباعی که از زندان آزاد شده و پس از آزادی اخراج میشوند، به مدت ۲ سال اعمال میشود. نوع جرم منجر به حبس به اداره کل گزارش شده و بر اساس آن ممکن است کدهای «G» و/یا «N» نیز درج گردد. در صورت برائت، کلیه ثبتهای مربوط باید حذف شود.
Ç-116: برای اتباعی که تشخیص داده میشود از طرق غیرمشروع (در عمل عمدتاً فحشا) امرار معاش میکنند، به مدت ۵ سال اعمال میشود. صرف حضور در یک مکان تفریحی یا ارزیابی ذهنی مأموران، بدون وجود دلایل عینی، نباید برای اخراج کافی تلقی شود؛ دادگاههای اداری اینگونه تصمیمات مبتنی بر ارزیابیهای کلی را ابطال میکنند. احتمال قربانی بودن در قاچاق انسان نیز باید جداگانه بررسی شود.
Ç-117: برای اتباعی که بدون داشتن اجازه کار و برخلاف قانون شماره 6735 کار میکنند، به مدت ۱ سال اعمال میشود. صرف ارزیابی مأموران کافی نیست و باید شرایط دستگیری بهطور دقیق بررسی شود.
Ç-118: برای اتباعی که بر اساس گزارش پزشک مبتلا به بیماری واگیردار تهدیدکننده سلامت عمومی تشخیص داده شده و اخراج میشوند، به مدت ۵ سال اعمال میشود. با ارائه گزارش پزشکی از بیمارستان دولتی مبنی بر عدم ابتلا یا گزارش دارای آپوستیل از خارج کشور، میتوان کد را حذف کرد.
Ç-149: برای اتباعی که بهعنوان «مسافر غیرقابل پذیرش» تلقی شده و احتمال ارتباط آنان با مناطق درگیری یا عبور به این مناطق توسط واحدهای تحلیل ریسک ارزیابی شده است، توسط مأموران مرزی به مدت ۵ سال اعمال میشود.
Ç-150: برای اتباعی که مدارک جعلی یا متعلق به دیگری ارائه داده یا در درخواست ویزای الکترونیکی اطلاعات نادرست وارد کردهاند، به مدت ۵ سال اعمال میشود. در صورتی که شخص اثبات کند این وضعیت خارج از اراده وی بوده، کد حذف میشود.
Ç-151: برای اتباعی که به دلیل قاچاق مهاجر یا قاچاق انسان اخراج شدهاند، به مدت ۵ سال اعمال میشود.
Ç-152: برای اتباعی که ورود آنان به کشور برای مدت کوتاه مورد منع قرار میگیرد، توسط اداره کل به مدت ۱ سال اعمال میشود.
Ç-166: برای اتباعی که در زمره مسافران غیرقابل پذیرش قرار گرفته و دارای کد V-163 بوده و ورود آنان طبق ماده 15/1-(f) و (g) قانون YUKK مناسب تشخیص داده نشده است، توسط مأموران مرزی به مدت ۱ سال اعمال میشود.
Ç-167: برای اتباعی که بین ۳ تا ۶ ماه (شامل ۳ ماه) تخلف داشته و پیش از صدور حکم اخراج، داوطلبانه به مرز یا اداره استانی مراجعه کرده و جریمه را پرداخت نمودهاند، به مدت ۱ ماه اعمال میشود.
Ç-179: برای اتباعی که به دلیل تجارت اعضا/بافت انسانی اخراج شدهاند، به مدت ۵ سال اعمال میشود.
V-71: برای اتباعی که در آدرس ثبتشده یافت نمیشوند، تغییر آدرس را اعلام نکرده یا اطلاعات نادرست ارائه دادهاند، طبق قانون ثبت احوال (مواد 50 و 68) اعمال میشود. در عمل در تحقیقات پلیس هنگام درخواست اقامت بسیار رایج است؛ عدم حضور در یک مراجعه نباید دلیل کافی تلقی شود. در صورت عدم پرداخت جریمه، کد N-97 نیز اضافه میشود.
V-74: برای اتباعی که خروج آنان منوط به اجازه وزارت یا استانداری است (عمدتاً در چارچوب حمایت بینالمللی) اعمال میشود.
V-87: برای اتباع تحت حمایت موقت که بهصورت داوطلبانه به کشور خود بازگشتهاند اعمال میشود. فرم بازگشت باید به زبان قابل فهم برای فرد توضیح داده شود.
V-91: برای اتباع تحت حمایت موقت که خروج آنان نیازمند مجوز است اعمال میشود.
V-92: برای اتباع سوری دارای ثبتهای تکراری اعمال شده و تنها ثبت اخیر فعال میماند.
V-137: برای اتباعی که به ترک کشور دعوت شده و وضعیت خروج آنان تحت نظارت است اعمال میشود.
کدهای سری G عمدتاً مبتنی بر امنیت ملی و سلامت عمومی بوده و غالباً منجر به ممنوعیت ورود نامحدود میشوند.
این کدها ورود را منوط به اخذ اجازه از وزارت کشور میکنند و در عمل تقریباً معادل ممنوعیت ورود هستند.
افرادی که بیش از ۱۰ روز از ویزا یا اقامت خود تجاوز کردهاند، میتوانند موضوع تصمیم اخراج قرار گیرند. این تصمیم توسط استانداری صادر میشود و ممکن است با ممنوعیت ورود همراه باشد.
با این حال، هر اخراجی منجر به ممنوعیت ورود میشود، اما هر ممنوعیت ورود الزاماً مبتنی بر اخراج نیست. برخی گروهها (خطر اعدام، شکنجه، بیماری جدی، قربانیان قاچاق انسان) قابل اخراج نیستند.
دعوی ابطال تصمیم اخراج باید ظرف ۷ روز مطرح شود و بهطور معمول اجرای اخراج را متوقف میکند. همچنین امکان اعتراض به بازداشت اداری وجود دارد.
قبل از خروج: در تخلفات کمتر از ۳ ماه، مراجعه داوطلبانه و پرداخت جریمه میتواند از ممنوعیت جلوگیری کند.
پس از شناسایی تخلف: دو مسیر اصلی وجود دارد: دعوی ابطال اخراج و اعتراض به بازداشت اداری.
رفع کد و ممنوعیت: امکان طرح دعوی در دادگاه اداری وجود دارد. همچنین ویزای ویژه ممکن است اخذ شود اما تضمینی نیست.
تسویه بدهیها: در اغلب موارد، اولین و مهمترین گام، پرداخت بدهیهاست؛ در غیر این صورت حتی با حکم دادگاه نیز ورود ممکن است ممکن نباشد.
ممنوعیت ورود به ترکیه صرفاً یک اقدام فنی مربوط به کنترل مرزی نیست؛ بلکه یک عمل اداری اجرایی است که بهطور مستقیم بر آزادی سفر، زندگی خانوادگی و فعالیتهای تجاری فرد خارجی تأثیر میگذارد.
رویه اداری که بر اساس اطلاعیه عمومی مورخ 09.06.2020 ریاست اداره کل مدیریت مهاجرت و همچنین بخشنامه شماره 55560999 مورخ 10.07.2020 مربوط به «کدهای محدودیت و رویههای مرتبط» شکل گرفته است، یک نظام چندلایه از ضمانت اجراها را به وجود آورده است. این نظام بر اساس عواملی همچون مدت تخلف، نحوه شناسایی تخلف، وجود یا عدم وجود تصمیم اخراج، و نیز پرداخت یا عدم پرداخت جریمههای اداری، بهصورت متفاوت اعمال میگردد.
