Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından son dönemde tesis edilen 'denklik iptali' işlemleri, mülkiyet hakkından çalışma hürriyetine kadar pek çok anayasal hakkı doğrudan etkileyen bir boyuta ulaşmıştır. Özellikle Payame Noor Üniversitesi (PNU) mezunlarını etkileyen bu süreçler; idare hukukunun temel direkleri olan 'hukuki güvenlik', 'idari istikrar' ve 'kazanılmış hak' ilkeleri çerçevesinde yargısal denetime tabidir.
İdarenin kendi tesis ettiği işlemleri geri alma yetkisi sınırsız değildir ve özellikle uzun yıllar sonra yapılan iptaller ciddi hukuka aykırılıklar barındırmaktadır.
1. İdarenin İşlemi Geri Alma Yetkisi ve 'Makul Süre' Sınırı
İdare, kural olarak hukuka aykırı olan işlemlerini her zaman geri alma yetkisine sahip değildir. Yerleşik Danıştay içtihatları ve doktrin, idarenin kendi hatasından kaynaklanan işlemlerini ancak dava açma süresi (60 gün) içerisinde geri alabileceğini kabul eder.
Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulu’nun 22.12.1973 günlü, E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararı uyarınca; idare, yokluk, hile veya açık hata halleri dışında, yararlandırıcı bir idari işlemi ancak dava açma süresi içinde geri alabilir. Bu süre geçtikten sonra işlemin geri alınması, 'idari istikrar' ilkesini zedeler.
2. Kazanılmış Hak (Müktesep Hak) ve Hukuki Güvenlik
Bir denklik belgesi, ilgiliye akademik ve mesleki bir statü kazandıran "yararlandırıcı işlem" mahiyetindedir. Kişinin herhangi bir hilesi veya gerçeğe aykırı beyanı olmaksızın, YÖK tarafından yapılan inceleme sonucu verilen bu belge, üzerinden makul süre geçmesiyle birlikte kazanılmış hak doğurur.
Hukuki güvenlik ilkesi, bireylerin hukuk sistemine duyduğu güvenin korunmasını gerektirir. Yıllar önce verilmiş bir denkliğe dayanarak yüksek lisans yapan, kamuda görev alan veya serbest meslek icra eden bir bireyin; idarenin yıllar sonra değişen görüşüyle tüm kariyerinin sıfırlanması, hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz.
3. Geri Alma Yetkisinin İstisnaları: Hile ve Açık Hata
İdarenin zamana bağlı olmaksızın işlemi geri alabileceği iki durum mevcuttur:
1. Hile ve Tesis: İlgilinin sahte belge sunması veya idareyi yanıltması durumunda süre aranmaz.
2. Açık Hata: İşlemin tesisinde herkes tarafından görülebilecek kadar bariz bir yanlışlık olması durumudur. Ancak, mevzuatın yorumlanmasındaki farklılıklar veya 'eğitim modelinin uygunluğu' gibi subjektif değerlendirmeler açık hata kapsamında değerlendirilemez.
4. Payame Noor Üniversitesi Kararları ve Hukuki Analiz
YÖK’ün PNU mezunları hakkında verdiği iptal kararlarında sıklıkla 'eğitimin açık öğretim modelinde yapıldığının sonradan tespiti' gerekçesi sunulmaktadır. Ancak:
1. Üniversitenin eğitim modeli denklik verilirken idarenin incelemesine tabi tutulmuşsa,
2. Diploma eklerinde eğitim türü açıkça belirtilmişse,
3. İlgili kişi tüm belgelerini eksiksiz sunduysa,
ortada bir 'hile'den veya 'açık hata'dan söz edilemez. Burada söz konusu olan, idarenin geçmişteki takdir yetkisini bugün farklı kullanma arzusudur ki; bu durum geriye yürütme yasağına aykırıdır.
5. Yargı Kararları Işığında Değerlendirme
Danıştay ve Anayasa Mahkemesi, bireyin üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirdiği ve idarenin denetim süzgecinden geçerek hak kazandığı durumlarda, idarenin kendi kusurunu bireye yüklemesini hukuka aykırı bulmaktadır.
✦ Zaman Aşımı: Denklik işleminin üzerinden 10, 20 veya 30 yıl gibi uzun süreler geçtikten sonra yapılan iptaller, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bağlamında 'özel hayata saygı' ve 'mülkiyet hakkı' ihlali olarak değerlendirilmektedir.
✦ İdari Sadakat: İdare, vatandaşlarına karşı dürüst davranmak ve yarattığı hukuki sonuçlara sadık kalmak zorundadır.
Sonuç
Denklik iptalleri, sadece bir belgenin geri alınması değil; bir bireyin geçmişinin, emeğinin ve geleceğinin iptal edilmesidir. Payame Noor Üniversitesi veya benzeri yurt dışı kurumlarından mezun olup denklik iptali ile karşı karşıya kalan kişilerin, işlemin tebliğinden itibaren yasal süreler içerisinde Yürütmeyi Durdurma istemli iptal davası açmaları hayati önem taşımaktadır.
Unutulmamalıdır ki; idarenin her türlü eylem ve işlemi yargı denetimine tabi olup, 'kazanılmış haklar' anayasal güvence altındadır.
