Evlenmenin geçerliliği için 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda, belirli bir şekle uyulması öngörülmüştür. Evlenmenin geçerli olarak yapılabilmesi için, sadece tarafların evlenme ehliyetine sahip olmaları ve evlenme engellerinin bulunmaması yeterli değildir. Bunun yanı sıra, evlenmenin şekli şartlarına da uyulması gerekir.
Evlenmenin şekil şartları Türk Medeni Kanunu’nda 134 ilâ 144. madde hükümleri arasında, Evlendirme Yönetmeliği’nde ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nda düzenlenmiştir. Türk Medeni Kanunu’nun 134 ilâ 143. madde hükümleri arasında, Türk yetkili makamları huzurunda Türk vatandaşlarının evlenmesi düzenlenmiştir.
Yabancıların Türk yetkili makamları önünde evlenmesi veya konsolosluk evlenmeleri hakkında Türk Medeni Kanunu’nun 144. maddesi atfıyla, Evlendirme Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uygulanır. Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun “Evlendirme Yetkisi” başlıklı 22. maddesinde de, Türk vatandaşları ve yabancıları Türkiye’de evlendirmeye yetkili makamlar belirlenmiştir.
1985 tarihli Evlendirme Yönetmeliği ile dış temsilciliklere Türkiye’de kendi vatandaşlarını evlendirme yetkisi tanınmıştır. Bugün Türkiye’de yabancıları evlendirmeye yetkili makamlar Türk Medeni Kanunu 144. madde atfıyla, Evlendirme Yönetmeliği, Nüfus Hizmetleri Kanunu ve yine Türkiye ile diğer devletler arasında akdedilen iki taraflı konsolosluk sözleşmeleri çerçevesinde tespit edilmelidir.
Türk vatandaşlarının evlenmelerinde yetkili olan resmi makamlar Türk Medeni Kanunu, Nüfus Hizmetleri Kanunu ve Evlendirme Yönetmeliği’nde belirlenmiştir. Bu hükümlere göre, evlenme, belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya başkanın evlendirme işlerine memur ettiği görevli ile köylerde muhtar tarafından yapılır.
Türk Medeni Kanunu’nun 144. maddesi atfıyla Evlendirme Yönetmeliği’nde ve Nüfus Hizmetleri Kanunu’nda evlendirme yetkisi düzenlenmiştir. Büyükşehir belediye başkanları ile büyükşehir içindeki belediye evlendirme memurlukları için büyükşehir belediye hudutları, diğer belediye başkanları veya görevlendirecekleri memurlar için yetki alanında bulunan il, ilçe ve belde belediye hudutları, muhtarlar için o köy hudutları ile sınırlıdır. Nüfus memurlarına birden fazla köy veya kasabada ya da bütün ilçede evlendirme memurluğu görev ve yetkisi verilebilir.
Evlenecek kişilerden birinin yabancı olması halinde, evlendirmeye, belediye evlendirme memurlukları ile nüfus müdürlükleri yetkilidir. Bu çerçevede, muhtarlar ve müftülerin yabancıları evlendirme yetkisi bulunmamaktadır.
Evlendirme Yönetmeliği’nin 12. maddesi de, yabancıların Türkiye’de evlenmesini düzenlenmektedir. Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrası uyarınca da, Türkiye’de bir Türk vatandaşı ile bir yabancı ya da farklı uyruklu yabancı iki kişi, ancak yetkili Türk evlendirme memuru önünde evlenebilirler.
Evlendirme Yönetmeliği’nin 12. maddesinin 2. fıkrasında, aynı devlet vatandaşı olan iki yabancıya evlenmk için yetkili makamı seçme hakkı tanınmıştır. Bu hükme göre, aynı devlet vatandaşı olan iki yabancı, Türk yetkili makamları önünde evleneceği gibi, kendi milli kanunları yetki vermiş olduğu takdirde, o devletin Türkiye’deki temsilcilikleri önünde de evlenebilirler.
1985 tarihli Evlendirme Yönetmeliği ile dış temsilciliklere Türkiye’de kendi vatandaşlarını evlendirme yetkisi tanınmıştır. Yabancıların Türkiye’deki temsilcilikleri önünde evlenmeleri, Türk hukukunda “diplomatik evlenme” veya “konsolosluk evlenmesi” ya da “konsüller evlenme” olarak adlandırılır.
Yabancı uyruklu kişi ile evlilik işlemleri, evlenmek isteyen çiftlerin gerekli belgelerle birlikte evlendirme dairesine başvurmasıyla mümkündür. Yabancı uyruklu kişi ile evlilik yapabilmek için tarafların gerekli belgelerle birlikte, taraflardan birinin ikamet ettiği yer evlendirme dairesine başvuruda bulunmaları gerekir. Türkiye’de evlenmek için yapılacak başvuru, tarafların vekili tarafından da yapılabilir. Ancak nikah sırasında tarafların bizzat hazır olması gerekmektedir.
Evlenme ehliyeti ve şartları tarafların milli hukukuna tabidir. Örneğin evlenecek kişilerden biri İran vatandaşı ise bu kişinin hem evlenme şartlarını taşıyıp taşımadığı hem de evlenme ehliyetine sahip olup olmadığı İran hukukuna göre belirlenir. Diğer taraf Türk ise onun evlenme ehliyeti ve şartları da Türk hukukuna göre belirlenir.
Evlenmenin şekli ise evlenmenin yapıldığı yer hukukuna tabi olduğundan Türkiye’de evlenen tarafların ikisi de yabancı olsa bile Türk hukukunun şekline göre evlenirler.
Yabancı uyruklu kişi ile evlilik için gerekli belgeler Evlendirme Yönetmeliğinin 20. maddesinde düzenlenmiştir. Kanuna göre Yabancı uyruklu kişi ile evlilik için gerekli belgeler şunlardır:
✦ Yabancıların evlilikten sonra yapması gereken bazı işlemleri vardır. Yabancılar bu işlemler için kendi ülkesinin Türkiye’de bulunan konsolosluklarına başvuruda bulunmalıdır. Tarafların kimliklerde medeni hal durumu evli olarak değiştirilmelidir. Ayrıca kadının soyismi değişmişse kimliğinde bu değişiklik yapılmalı, yabancıysa pasaportu da yenilenmelidir. Türkiye’de evlilik yapan yabancı, Türkiye’de kendi ülkesinin konsolosluğuna durumu bildirmeli ve evliliğini kendi ülkesindeki nüfus ile aile kütüğüne kaydedilmesini sağlamalıdır. Keza yabancı ülkede evlenen Türk vatandaşı evlendiği ülkedeki Türk konsolosluğuna, evlenme işleminden itibaren 1 ay içinde bildirimde bulunmalıdır.
✦ Bunların yanı sıra Türk vatandaşlığı ile evlenen yabancı kişi, evlendikten 3 yıl sonra aile birliği içinde yaşamak ve aile birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak kaydıyla, Türk vatandaşlığına geçiş için başvurabilir. Bu konuda daha detaylı bilgi için “evlilik yoluyla Türk vatandaşı olmak” başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.
