اگر قصد دارید در ترکیه تبعه خارجی استخدام کنید یا خودتان به‌عنوان تبعه خارجی در ترکیه مشغول به کار شوید، باید پیش از آغاز به کار، اجازه کار دریافت کنید. در این راهنما، هزینه‌های دولتی سال ۲۰۲۶، مراحل درخواست، معیارهای ارزیابی وزارتخانه و پیامدهای حقوقی استخدام اتباع خارجی بدون اجازه کار بررسی میشود.
پاسخ کوتاه
برای اشتغال تبعه خارجی در ترکیه، باید پیش از آغاز به کار، اجازه کار از وزارت کار و تأمین اجتماعی ترکیه دریافت شود. بهاستثنای اجازه کار مستقل، درخواست توسط کارفرما از طریق سامانه e-İzin و با امضای الکترونیکی ارائه میشود. درخواست‌هایی که مدارک آن‌ها کامل باشد، ظرف ۳۰ روز تعیین تکلیف می‌شوند. در سال ۲۰۲۶، هزینه دولتی اجازه کار تا یک سال ۱۲٬۵۷۴٫۹۰ لیر ترکیه است و علاوه بر آن ۹۶۴ لیر بابت بهای سند رسمی پرداخت میشود. اجازه کار معتبر در حکم اجازه اقامت نیز محسوب میشود.
اجازه کار، مجوزی است که از سوی وزارت کار و تأمین اجتماعی ترکیه (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – ÇSGB) صادر میشود و به تبعه خارجی حق اشتغال قانونی در ترکیه را اعطا میکند. این موضوع تابع قانون شماره ۶۷۳۵ درباره نیروی کار بین‌المللی و آیین‌نامه اجرایی آن است.
اجازه کار معتبر، مطابق ماده ۲۷ قانون شماره ۶۴۵۸ درباره اتباع خارجی و حمایت بین‌المللی (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu – YUKK)، در حکم اجازه اقامت نیز محسوب میشود؛ بنابراین، دارنده آن اصولاً نیازی به دریافت جداگانه اجازه اقامت ندارد. بااین‌حال، در مورد متقاضیان حمایت بین‌المللی، پناهندگان مشروط و افراد تحت حمایت موقت، استثناهای قانونی وجود دارد.
این مقاله چارچوب کلی موضوع را بررسی میکند. شرایط اجازه کار در خدمات خانگی، امکان دریافت اجازه کار برای اتباع خارجی فاقد اجازه اقامت، اعتراض به رد درخواست و ابطال تصمیم رد و نیز مقررات مربوط به اتباع خارجی ترک‌تبار، در مقالات جداگانه این مجموعه بررسی شده‌اند.
قانون سه نوع اصلی اجازه کار را پیش‌بینی کرده است. نوع مجوز موردنیاز، با توجه به وابستگی تبعه خارجی به کارفرما و وضعیت اشتغال او تعیین میشود.
اجازه کار مدت‌دار: به تبعه خارجی که برای کارفرمای مشخصی کار میکند اعطا میشود. این مجوز در نخستین درخواست، حداکثر برای یک سال؛ در نخستین تمدید نزد همان کارفرما، حداکثر برای دو سال؛ و در تمدیدهای بعدی، حداکثر برای سه سال صادر میشود.
اجازه کار نامحدود: به تبعه خارجی دارای اجازه اقامت بلندمدت یا فردی که دست‌کم هشت سال اجازه کار قانونی داشته است اعطا میشود. دارنده این مجوز، بهاستثنای حقوق انتخاب کردن و انتخاب شدن، ورود به خدمات دولتی و انجام خدمت سربازی، از حقوقی برخوردار میشود که برای شهروندان ترکیه به رسمیت شناخته شده است. بااین‌حال، احراز شرایط قانونی به‌معنای استحقاق قطعی برای دریافت اجازه کار نامحدود نیست.
اجازه کار مستقل: به تبعه خارجی واجد شرایطی اعطا میشود که قصد دارد به نام و حساب خود فعالیت حرفه‌ای یا اقتصادی انجام دهد.
تغییر کارفرما: در صورت تغییر کارفرما، درخواست جدید از نظر قانونی درخواست تمدید محسوب نمی‌شود و به‌عنوان درخواست جدید بررسی خواهد شد.
معافیت از اجازه کار: برای برخی فعالیت‌های کوتاه‌مدت، از جمله بعضی فعالیت‌های علمی و فرهنگی و عملیات نصب، نگهداری و تعمیر، ممکن است به‌جای اجازه کار، معافیت از اجازه کار صادر شود.
درخواست‌ها از طریق سامانه الکترونیکی اجازه کار وزارت کار و تأمین اجتماعی ترکیه (e-İzin) ارائه می‌شوند و در موارد مربوط، کارفرما باید درخواست را با امضای الکترونیکی تأیید کند. با توجه به محل حضور تبعه خارجی، دو روش اصلی وجود دارد:
تبعه خارجی باید دارای اجازه اقامتی باشد که دست‌کم شش ماه اعتبار داشته و در تاریخ ارائه درخواست معتبر باشد. برخی گروه‌های تعیین‌شده در مقررات، مشروط بر حضور قانونی در ترکیه، می‌توانند بدون اجازه اقامت نیز از داخل کشور درخواست دهند. مهم‌ترین نمونه این استثنا، خدمات خانگی است.
تبعه خارجی به نمایندگی کنسولی ترکیه در کشور تابعیت خود یا کشوری که به‌صورت قانونی در آن اقامت دارد مراجعه میکند و شماره مرجع ۱۶ رقمی دریافت میکند. سپس کارفرما باید با استفاده از این شماره، ظرف ۳۰ روز درخواست مربوط را در سامانه e-İzin تکمیل کند.
بر اساس مقررات، درخواست‌هایی که مدارک آن‌ها کامل بوده و مطابق تشریفات قانونی ارائه شده‌اند، ظرف ۳۰ روز تعیین تکلیف می‌شوند. درخواست مدارک تکمیلی یا وجود نقص در پرونده ممکن است بر مدت رسیدگی تأثیر بگذارد.
| مدت اعتبار اجازه کار | هزینه دولتی (لیر ترکیه) |
|---|---|
| تا یک سال | ۱۲٬۵۷۴٫۹۰ |
| بیش از یک سال تا دو سال | ۲۵٬۱۴۹٫۸۰ |
| بیش از دو سال تا سه سال | ۳۷٬۷۲۴٫۷۰ |
| اجازه کار نامحدود یا مستقل | ۱۲۵٬۸۰۲٫۲۰ |
علاوه بر هزینه دولتی، برای هر اجازه کار مبلغ ۹۶۴ لیر بابت بهای سند رسمی پرداخت میشود.
مبالغ مذکور هر سال بر اساس نرخ تجدید ارزیابی تعدیل می‌شوند. پرداخت از طریق اداره مالیات دیجیتال ترکیه (Dijital Vergi Dairesi) یا بانک‌های طرف قرارداد، از جمله زراعت بانک (Ziraat Bankası)، هالک بانک (Halkbank) و واکیف بانک (VakıfBank)، امکان‌پذیر است. در صورت پرداخت مبلغ کمتر یا بیشتر از میزان مقرر، فرایند اداری تکمیل نمی‌شود.
وزارتخانه مطابق ماده ۲۲ آیین‌نامه اجرایی و بر اساس «معیارهای ارزیابی اجازه کار» تصمیم‌گیری میکند. این ارزیابی تابع مقررات مربوط است و وزارتخانه در حدود قانون از اختیار تشخیصی برخوردار است.
معیارهای عمومی عبارت‌اند از:
به‌طور معمول، کارفرما باید به‌ازای هر تبعه خارجی، دست‌کم پنج شهروند ترکیه را در محل کار استخدام کرده باشد.
سرمایه پرداخت‌شده محل کار باید دست‌کم ۵۰۰٬۰۰۰ لیر ترکیه باشد؛ یا فروش خالص آن حداقل ۸٬۰۰۰٬۰۰۰ لیر ترکیه باشد؛ یا میزان صادرات آن دست‌کم ۱۵۰٬۰۰۰ دلار آمریکا باشد.
حقوق تبعه خارجی نباید از ضریب مقرر نسبت به حداقل دستمزد، متناسب با سمت و نوع شغل او، کمتر باشد. این ضریب برای مدیران ارشد و خلبانان پنج برابر، برای مهندسان و معماران چهار برابر و برای مشاغل خدمات خانگی برابر با حداقل دستمزد است.
از تاریخ ۳ اوت ۲۰۲۶، برای اتباع خارجی که در سه سال گذشته دست‌کم یک سال به‌صورت قانونی در ترکیه حضور داشته‌اند، معیارهای اشتغال و توان مالی در یک محل کار و برای حداکثر سه تبعه خارجی اعمال نمی‌شود.
گروه‌های زیر از معیارهای عمومی مذکور معاف هستند:
معافیت از معیارهای عمومی به‌معنای تضمین صدور اجازه کار نیست؛ بلکه صرفاً به این معناست که معیارهای مذکور در ارزیابی درخواست این اشخاص اعمال نمی‌شوند.
دارندگان کارت آبی (Mavi Kart) نیز بر اساس ماده ۲۸ قانون شماره ۵۹۰۱ درباره تابعیت ترکیه، از شمول قانون نیروی کار بین‌المللی خارج هستند و اصولاً برای اشتغال نیازی به دریافت اجازه کار ندارند.
پس از صدور اجازه کار، کارفرما و تبعه خارجی باید تعهدات قانونی مربوط را رعایت کنند.
تمدید اجازه کار: درخواست تمدید از ۶۰ روز پیش از پایان اعتبار مجوز قابل ارائه است و در هر صورت باید پیش از انقضای آن ثبت شود.
اعلام تغییرات: مواردی که موجب پایان اعتبار یا لغو اجازه کار می‌شوند، باید ظرف ۱۵ روز به وزارتخانه اعلام شوند. اگر تشریفات اعلام شروع و پایان اشتغال به سازمان تأمین اجتماعی ترکیه (SGK) به‌درستی انجام شده باشد، اعلام جداگانه همان اطلاعات ضرورت ندارد.
پرداخت حقوق: پرداخت حقوقی کمتر از مبلغ اعلام‌شده در درخواست میتواند موجب لغو اجازه کار شود.
| نوع تخلف | جریمه نقدی اداری (لیر ترکیه) |
|---|---|
| استخدام هر تبعه خارجی بدون اجازه کار | ۱۰۲٬۵۰۳ |
| اشتغال مستقل تبعه خارجی بدون اجازه کار | ۸۲٬۰۱۰ |
| اشتغال وابسته تبعه خارجی بدون اجازه کار | ۴۰٬۹۷۷ |
| عدم رعایت تکالیف قانونی اعلام و اطلاع‌رسانی، به‌ازای هر تبعه خارجی | ۶٬۸۰۵ |
در صورت تکرار همان تخلف، میزان جریمه نقدی اداری دو برابر میشود. همچنین، در صورت احراز اشتغال تبعه خارجی بدون اجازه کار، ممکن است مطابق بند «ğ» از جزء اول ماده ۵۴ قانون اتباع خارجی و حمایت بین‌المللی (YUKK)، تصمیم اخراج از کشور نیز صادر شود.
اصولاً خیر. بهاستثنای اجازه کار مستقل، درخواست توسط کارفرما ارائه میشود. در درخواست از خارج ترکیه، تبعه خارجی به نمایندگی کنسولی مراجعه میکند؛ اما درخواست سامانه e-İzin توسط کارفرما تکمیل میشود.
اصولاً درخواست از داخل ترکیه مستلزم داشتن اجازه اقامت معتبر با حداقل شش ماه اعتبار است. بااین‌حال، برخی موارد استثنایی، از جمله بعضی مشاغل خدمات خانگی، تابع مقررات خاص هستند.
خیر. اجازه کار معتبر، مطابق ماده ۲۷ قانون YUKK، در حکم اجازه اقامت نیز محسوب میشود؛ البته استثناهای قانونی باید در هر پرونده بررسی شوند.
درخواست تمدید از ۶۰ روز پیش از پایان اعتبار مجوز قابل ارائه است و باید حداکثر تا پیش از انقضای آن ثبت شود.
اصولاً خیر. دارندگان کارت آبی بر اساس ماده ۲۸ قانون شماره ۵۹۰۱ درباره تابعیت ترکیه، از شمول قانون نیروی کار بین‌المللی خارج هستند.
فرایند دریافت اجازه کار اتباع خارجی در ترکیه با ارائه درخواست از سوی کارفرما در سامانه e-İzin آغاز میشود و بر اساس معیارهای قانونی و اداری وزارت کار و تأمین اجتماعی بررسی خواهد شد.
هزینه دولتی اجازه کار یک‌ساله در سال ۲۰۲۶، با احتساب بهای سند رسمی، ۱۳٬۵۳۸٫۹۰ لیر ترکیه است.
اشتغال بدون اجازه کار یا استخدام تبعه خارجی بدون مجوز میتواند پیامدهای حقوقی جدی، از جمله جریمه نقدی اداری و احتمال اخراج از کشور، به همراه داشته باشد. توصیه میشود پیش از ارائه درخواست یا آغاز اشتغال، شرایط پرونده با مقررات جاری تطبیق داده شود. برای وضعیت مشخص خود، توصیه میشود با یک وکیل مشورت کنید.
ترجمه فارسی: آیدین گوون، وکیل و مترجم رسمی دادگستری
