با تصمیم شمارهٔ ۱۰۴۷۶ رئیسجمهور که در تاریخ ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ منتشر شد، نظام مربوط به امکان اشتغال اتباع خارجی ترکتبار در مشاغل و حرفههایی که به شهروندان ترکیه اختصاص داده شدهاند، تغییر کرد. در این مقاله، دامنهٔ تغییرات، دو نظام جداگانه، ده شرط و معنای عملی آن‌ها را بررسی می‌کنیم.
پاسخ کوتاه
با تصمیم شمارهٔ ۱۰۴۷۶ رئیسجمهور که در تاریخ ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ منتشر شد، اشتغال اتباع خارجی ترکتبار در مشاغل و حرفههایی که به شهروندان ترکیه اختصاص داده شدهاند، دشوارتر شد. از این پس، اینکه کدام گروهها ترکتبار محسوب شوند، با تصمیم رئیسجمهور تعیین میشود و لازم است ده شرط، از جمله داشتن اجازهٔ اقامت، بهطور هم‌زمان تأمین شوند.
این تغییر در آیین‌نامهٔ اجرایی قانون شمارهٔ ۲۵۲۷ مصوب سال ۱۹۸۱، با عنوان «قانون مربوط به اتباع خارجی ترکتبار برای انجام آزادانهٔ حرفه‌ها و هنرهای خود در ترکیه»، اعمال شده است (روزنامهٔ رسمی، ۱۰٫۱۰٫۲۰۲۵، شمارهٔ ۳۳۰۴۳) و از تاریخ انتشار لازم‌الاجرا شده است.
برای اتباع خارجی ترکتبار، دو نوع تسهیل متفاوت وجود دارد و تغییرات اکتبر ۲۰۲۵ مستقیماً فقط یکی از آن‌ها را تنظیم میکند.
| موضوع | ۱. معافیت از معیارها | ۲. آزادی اشتغال در مشاغل اختصاص‌یافته به شهروندان ترکیه |
|---|---|---|
| چه امکانی فراهم میکند؟ | در مجوز کار عادی، معیارهای «۵ کارمند ترک»، کفایت مالی و دستمزد اعمال نمیشوند. | امکان اشتغال در مشاغل و حرفههایی که طبق قوانین، داشتن تابعیت ترکیه برای آن‌ها الزامی است. |
| مبنای قانونی | معیارهای ارزیابی ادارهٔ کل نیروی کار بین‌المللی (UİGM)، بند Ç-1.1(g) | قانون شمارهٔ ۲۵۲۷ و آیین‌نامهٔ آن، مواد ۲/A و ۳ |
| چه کسانی بهره‌مند میشوند؟ | افرادی که ترکتبار بودن آن‌ها از سوی وزارت کشور یا وزارت امور خارجه اعلام شده باشد یا از سوی ادارهٔ کل مناسب تشخیص داده شوند. | افرادی که هر ده شرط را بهطور هم‌زمان دارا باشند. |
| تأثیر اکتبر ۲۰۲۵ | متن معیارها بدون تغییر باقی مانده است؛ اما چارچوب تشخیص «ترکتبار» بودن تغییر کرده است. | مستقیماً تغییر کرده است. |
بنابراین، اگر یک تبعهٔ خارجی ترکتبار بخواهد در یک شغل معمولی، برای مثال به‌عنوان فروشنده در یک شرکت، کار کند، همچنان باید مجوز کار دریافت کند؛ با این تفاوت که از معیارهای مذکور معاف میشود. اما اگر بخواهد حرفه‌ای را انجام دهد که به شهروندان ترکیه اختصاص داده شده است، باید ده شرط زیر را تأمین کند.
طبق مادهٔ ۳ جدید آییننامه، تمام شرایط زیر باید بهطور هم‌زمان وجود داشته باشند:
| شرط | معنای عملی |
|---|---|
| ۱. داشتن اجازهٔ اقامت صادرشده از سوی وزارت کشور | در زمان درخواست، داشتن اجازهٔ اقامت معتبر لازم است؛ افرادی که با ویزا در ترکیه حضور دارند، نمی‌توانند درخواست دهند. |
| ۲. اثبات داشتن شرایط مقرر در قوانین خاص برای آن حرفه، با مدارک صادرشده از سوی مراجع ذی‌صلاح ترکیه | شرایط صلاحیت مربوط به حرفه در ترکیه، به همان شکل مطالبه میشوند. |
| ۳. تأیید معادل‌سازی مدارک تحصیلی خارجی | تصمیم معادل‌سازی از سوی شورای آموزش عالی (YÖK) یا وزارت آموزش ملی (MEB) لازم است. |
| ۴. نداشتن مانع امنیتی از نظر اشتغال در آن حرفه | بررسی امنیتی انجام میشود. |
| ۵. ثبت اطلاعات در دفاتر ثبتی ویژه‌ای که برای اتباع خارجی ایجاد شدهاند | ثبت‌نام در ادارهٔ ثبت احوال لازم است. |
| ۶. اثبات عضویت در سازمان حرفه‌ای، در صورتی که عضویت الزامی باشد | ثبت‌نام در اتاق یا اتحادیهٔ مربوطه لازم است. |
| ۷. صدور تصمیم دربارهٔ معادل‌سازی گواهی‌های مهارت حرفه‌ای و استادی خارجی | برای حرفه‌های فنی و مشاغل مهارتی. |
| ۸. تعلق داشتن به یکی از گروه‌های ترک‌تباری که با تصمیم رئیسجمهور تعیین شدهاند | گروهی که شخص به آن تعلق دارد، باید در این تصمیم ذکر شده باشد. |
| ۹. ناتوانی در انجام حرفه در کشور تابعیت خود به دلایلی خارج از اختیار شخص و ضرورت زندگی در ترکیه | باید ضرورتی مانند فشار، درگیری یا ممنوعیت حرفه‌ای نشان داده شود. |
| ۱۰. داشتن هویت قومی و فرهنگی متفاوت از اکثریت قاطع جمعیت کشور تابعیت خود | تعیین‌کننده‌ترین شرط است (در ادامه توضیح داده میشود). |
با در نظر گرفتن این سه شرط در کنار یکدیگر، مشخص میشود که این تسهیل به گروه‌های ترک‌تباری معطوف شده است که در کشور خود در موقعیت اقلیت قرار دارند و نمی‌توانند در آنجا حرفهٔ خود را انجام دهند. بر اساس متن صریح مقرره، شهروند یک کشور که اکثریت جمعیت آن ترکتبار هستند، ممکن است در تأمین شرط دهم با دشواری روبه‌رو شود. به همین دلیل، پیش از درخواست باید تابعیت شخص، گروهی که به آن تعلق دارد و محتوای تصمیم رئیسجمهور، هم‌زمان بررسی شوند.
در آییننامه، حکم انتقالی جداگانه‌ای پیش‌بینی نشده است. از آنجا که تغییر از تاریخ انتشار لازم‌الاجرا شده است، انتظار می‌رود در درخواست‌ها و تمدیدهای بعدی، شرایط جدید مطالبه شوند. احتمال دارد اختلافات مربوط به حقوق مکتسبه به دادگاه‌های اداری ارجاع شوند.
خیر. تبعهٔ خارجی ترکتبار نیز باید مجوز کار دریافت کند؛ فقط معیارهای مربوط به اشتغال، کفایت مالی و دستمزد برای او اعمال نمیشوند.
بهطور مستقیم خیر. این تغییر، اشتغال در مشاغل و حرفههایی را تنظیم میکند که به شهروندان ترکیه اختصاص داده شدهاند. با این حال، از آنجا که چارچوب تشخیص «ترکتبار» بودن تغییر کرده است، ممکن است بر معافیت از معیارها نیز بهطور غیرمستقیم تأثیر بگذارد.
طبق مادهٔ ۲/A جدید آییننامه، این موضوع با تصمیم رئیسجمهور تعیین میشود. پیش از درخواست، باید تصمیم لازمالاجرای مربوطه بررسی شود.
خیر. شرط نخست، داشتن اجازهٔ اقامت صادرشده از سوی وزارت کشور است.
تغییرات اکتبر ۲۰۲۵، اشتغال اتباع خارجی ترکتبار در مشاغلی را که به شهروندان ترکیه اختصاص داده شدهاند، به تأمین هم‌زمان ده شرط وابسته کرده است. به‌ویژه با بررسی شرایط ۸، ۹ و ۱۰ در کنار یکدیگر، مشخص میشود که این تسهیل متوجه گروه‌هایی است که در کشور خود در موقعیت اقلیت قرار دارند. از آنجا که حکم انتقالی وجود ندارد، ابهام در مورد افرادی که در حال حاضر از این حقوق برخوردارند، همچنان ادامه دارد. برای وضعیت مشخص خود، توصیه میشود با یک وکیل مشورت کنید.
ترجمه فارسی: آیدین گوون، وکیل و مترجم رسمی دادگستری
